Aile Hukuku

Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılması: Lahey ve İade Süreci

Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılması: Lahey ve İade Süreci

Çocuğun yurt dışına kaçırılması, bir ebeveynin diğerinin velayet hakkını ihlal ederek çocuğu başka bir ülkeye götürmesi veya orada alıkoymasıdır. Bu durumda 1980 tarihli Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun uyarınca Adalet Bakanlığı merkezi makamına iade başvurusu yapılır. Başvuru bir yıl içinde yapılırsa çocuğun iadesi kural olarak derhal emredilir. Sözleşme çocuk 16 yaşını doldurunca uygulanmaz.

Son güncelleme: 6 Kasım 2026 | Hazırlayan: Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu

Tatil dönüşü geri getirilmeyen bir çocuk veya habersizce başka ülkeye taşınan bir ebeveyn, diğer ebeveyn için en zor senaryolardandır. Bu süreçte ilk haftalar belirleyicidir. Bu rehberde çocuğun yurt dışına kaçırılması halinde izlenecek yolu, uluslararası çocuk kaçırma davalarında mahkemenin neye baktığını ve önleyici tedbirleri anlatıyoruz.

1 YılKritik SüreDerhal iade kuralı
16 YaşÜst SınırSözleşme uygulanmaz
6 HaftaHedef SüreLahey m.11
Aile MahkemesiGörevli Mahkeme5717 sayılı Kanun

Çocuğun Yurt Dışına Kaçırılması Nedir?

Sözleşmeye göre götürme veya alıkoyma, çocuğun mutad meskeninin bulunduğu ülke hukukuna göre bir kişinin velayet hakkını ihlal ediyorsa haksızdır. Ayrıca bu hakkın fiilen kullanılıyor olması gerekir (Lahey m.3).

Velayet ortak olduğu sürece, bir ebeveynin diğerinin rızası olmadan çocuğu yurt dışına götürmesi de bu kapsama girebilir. Evlilik sürerken velayet anne ve babaya birlikte aittir.

Yasal dayanak: Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair 1980 Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun uygulanır. Sözleşme Türkiye bakımından 1 Ağustos 2000’de yürürlüğe girmiştir.

İlk 72 Saatte Yapılması Gerekenler

  1. Çocuğun nerede olduğu tespit edilmeli

    Adres, okul, akraba ve iletişim bilgilerini not alın.

  2. Belgeler toplanmalı

    Nüfus kaydı, velayet kararı, pasaport bilgileri, fotoğraf ve yazışmaları hazırlayın.

  3. Ülkenin taraf olup olmadığını kontrol edilmeli

    Çocuğun götürüldüğü ülkenin Lahey Sözleşmesine taraf olup olmadığını öğrenin.

  4. Başvuru yapılmalı

    Cumhuriyet başsavcılığına veya merkezi makama iade başvurusunda bulunun.

  5. Suç duyurusu değerlendirilmeli

    Koşulları varsa TCK m.234 kapsamında şikayette bulunun.

Zaman Aleyhinize İşler

Bir yıl geçtikten sonra çocuğun yeni çevresine uyum sağladığı ileri sürülebilir ve iade reddedilebilir.

Bekleme ve sessiz kalma, ileride götürmeye rıza gösterildiği şeklinde yorumlanabilir.

Lahey Başvurusu Nasıl Yapılır?

Başvuru Adalet Bakanlığı merkezi makamına veya bulunduğunuz yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Merkezi makam, talebi çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına iletir.

  • Başvuru formu Türkçe ve yabancı dilde doldurulur.
  • Belgeler için noter onayı veya teminat istenmez.
  • Ebeveyn, merkezi makama başvurmadan doğrudan mahkemeye de gidebilir (Lahey m.29).
  • Kişisel ilişki kurulması için de Sözleşme kapsamında başvuru yapılabilir (Lahey m.21).

Çocuğun yurt dışına kaçırılması dosyalarında başvurunun hızlı ve eksiksiz yapılması iade ihtimalini doğrudan etkiler. Bu süreci yönetecek bir avukat için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Türkiye’den Yurt Dışına ve Yurt Dışından Türkiye’ye

Konu Çocuk Türkiye’den Götürüldüyse Çocuk Türkiye’ye Getirildiyse
Başvuru yeri Türkiye’deki merkezi makam veya başsavcılık Yabancı ülke merkezi makamı aracılığıyla Türkiye’ye
Davayı gören mahkeme Çocuğun bulunduğu yabancı ülke mahkemesi Çocuğun bulunduğu yerdeki Türk aile mahkemesi
Uygulanan kurallar Lahey Sözleşmesi ve o ülkenin usul hukuku Lahey Sözleşmesi ve 5717 sayılı Kanun
Sizin rolünüz Belge ve delil sunmak, yabancı avukatla çalışmak Davada taraf olarak savunma veya talepte bulunmak

Türkiye’de Çocuğun İadesi Davası

Konu Kural
Görevli mahkeme Aile mahkemesi
Yetkili mahkeme Çocuğun bulunduğu yer
Davayı açan Merkezi makam adına Cumhuriyet başsavcılığı veya ebeveyn
Usul Acele işlerden, adli tatilde de görülür
Velayet davası İade davası sonuçlanana kadar bekletilir
Harç Alınmaz, yargılama giderleri haksız çıkan tarafa yüklenir

Mahkeme iade davasında velayetin esasına girmez. Yalnızca çocuğun mutad meskenine dönüp dönmeyeceğine karar verir. Velayet tartışması çocuğun asıl yaşadığı ülkede yapılır.

Mahkeme, iade kararının uygulanmasını güvenceye almak için çocuğun yer değiştirmesini yasaklayabilir ve yurt dışı çıkış yasağı koyabilir.

İadenin Reddedildiği Haller

Velayetin Fiilen Kullanılmaması

Başvuran ebeveyn velayet hakkını fiilen kullanmıyorsa (Lahey m.13/1-a).

Rıza veya Sonradan Onay

Götürmeye rıza gösterilmiş veya sonradan kabul edilmişse (Lahey m.13/1-a).

Ciddi Tehlike

İade çocuğu fiziksel veya psikolojik tehlikeye sokacaksa (Lahey m.13/1-b).

Çocuğun İtirazı

Yeterli olgunluktaki çocuk iadeye itiraz ediyorsa (Lahey m.13/2).

Yeni Çevreye Uyum

Başvuru bir yıldan sonra yapılmış ve çocuk yeni çevresine uyum sağlamışsa (Lahey m.12).

Temel Haklar

İade, temel insan hakları ilkelerine aykırıysa (Lahey m.20).

Bu istisnalar dar yorumlanır. Mahkeme, tarafların iddialarını somut delillerle ve çocuğun üstün yararını gözeterek değerlendirmek zorundadır.

Önleyici Tedbirler: Yurt Dışı Çıkış Yasağı

Çocuğun kaçırılma riski varsa en etkili yol önleyici tedbirdir. Boşanma veya velayet davası sırasında aile mahkemesinden çocuğa yurt dışı çıkış yasağı konulması istenebilir.

  • Tedbir dava sırasında veya dava açılmadan önce istenebilir. Dava öncesi tedbirde iki hafta içinde asıl dava açılmalıdır.
  • Karar kolluğa bildirilir ve sınır kapılarında uygulanır.
  • Ergin olmayan çocuğa pasaport verilmesi yasal temsilcinin iznine bağlıdır.
  • Ortak velayette yurt dışı kararlarının nasıl alınacağı protokolde açıkça yazılmalıdır.

Ortak velayette bu konunun nasıl düzenleneceğini ortak velayet, yabancı kararların tanınmasını yabancı boşanma kararının tanınması yazılarımızda anlattık.

Ceza Boyutu: TCK 234

Velayet hakkı kendisine verilmemiş ana veya babanın, on altı yaşını doldurmamış çocuğu ebeveyninin yanından kaçırması veya alıkoyması suçtur (TCK m.234).

Ceza soruşturması iade sürecinden bağımsızdır. Yine de ceza boyutunun stratejik olarak değerlendirilmesi gerekir. Çünkü yabancı ülke mahkemesi, iade halinde ebeveyni bekleyen cezai riskleri ciddi tehlike istisnası kapsamında tartışabilir.

Türkiye içinde kişisel ilişkinin engellenmesini ise çocuğu göstermeyen anne veya baba yazımızda ele aldık.

AYM ve AİHM Kararları

İade kararları özel gerekçe içermelidir

Anayasa Mahkemesi, B.No 2013/5126, 02.07.2015.
Çocuk kaçırma davalarında iade kararlarının tarafların iddialarını karşılayan özel gerekçe içermesi gerektiği belirtilmiştir.

Yeterli gerekçeli iade kararı ihlal oluşturmaz

Anayasa Mahkemesi, B.No 2022/53856, 07.01.2025.
Çocuğun Bulgaristan’a iadesine ilişkin kararın yeterli gerekçeye dayandığı ve ihlal bulunmadığı kabul edilmiştir.

Çocuğun yararı incelenmeden iade ihlaldir

Anayasa Mahkemesi, B.No 2025/16250, 04.03.2026.
Çocukların Hollanda’ya iadesine çocuğun üstün yararı ve riskler incelenmeden karar verilmesinin aile hayatına saygı hakkını ihlal ettiğine hükmedilmiştir.

Ciddi tehlike istisnası

Yargıtay 2. HD, E.2017/6098, K.2017/12945, 20.11.2017.
Çocuğun babadan korktuğuna ve şiddete maruz kaldığına ilişkin delillerin ciddi tehlike istisnası kapsamında değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek iade kararı bozulmuştur.

Uygulamanın etkinliği

AİHM, Özmen – Türkiye, Başvuru No 28110/08, 04.12.2012.
İade kararının yerine getirilmesindeki eksiklikler nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim çocuğu izinsiz yurt dışına götürdü, ne yapmalıyım?
Vakit kaybetmeden Cumhuriyet başsavcılığına veya Adalet Bakanlığı merkezi makamına Lahey Sözleşmesi kapsamında iade başvurusu yapın. Çocuğun bulunduğu ülkenin Sözleşmeye taraf olup olmadığını kontrol edin. Başvuru bir yıl içinde yapılırsa iade kural olarak derhal emredilir.
Lahey Sözleşmesi başvurusu nereye yapılır?
Başvuru Adalet Bakanlığı merkezi makamına veya bulunduğunuz yerdeki Cumhuriyet başsavcılığına yapılır. Formlar Türkçe ve yabancı dilde hazırlanır. Merkezi makam başvuruyu çocuğun bulunduğu ülkenin merkezi makamına iletir.
Çocuğun iadesi davası ne kadar sürer?
Sözleşme, mahkemelerin hızlı karar vermesini öngörür. Altı hafta içinde karar verilmezse gecikmenin sebebi sorulabilir. Türkiye’de bu davalar acele işlerden sayılır ve adli tatilde de görülür.
1 yıl geçtikten sonra iade istenebilir mi?
Evet. Ancak bir yıl geçtikten sonra yapılan başvurularda, çocuğun yeni çevresine uyum sağladığı ispatlanırsa iade reddedilebilir.
Hangi durumlarda çocuğun iadesi reddedilir?
Velayet hakkı fiilen kullanılmıyorsa veya götürmeye rıza gösterildiyse iade reddedilebilir. İadenin çocuğu ciddi tehlikeye sokması ve olgun çocuğun itirazı da ret sebebidir.
Babanın izni olmadan çocuk yurt dışına çıkarılabilir mi?
Evlilik devam ederken velayet ortaktır. Çocuğa pasaport alınması ve yurt dışına çıkarılması için kural olarak iki ebeveynin rızası aranır. Risk varsa mahkemeden yurt dışı çıkış yasağı istenmelidir.
Çocuğa yurt dışı çıkış yasağı nasıl konulur?
Boşanma veya velayet davası sırasında aile mahkemesinden tedbir olarak istenir. Dava açılmadan önce de tedbir talep edilebilir. Karar kolluğa bildirilir ve sınır kapılarında uygulanır.
Karşı ülke Lahey Sözleşmesine taraf değilse ne olur?
Bu durumda Lahey yolu kullanılamaz. Diplomatik kanallar, o ülkede velayet davası açılması ve ikili sözleşmeler gibi yollar değerlendirilir. Süreç daha uzun ve belirsizdir.

Çocuğun yurt dışına kaçırılması, Lahey iade başvurusu ve yurt dışı çıkış yasağı için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile görüşebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir. Ayrıntılar için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir. Yazıdaki bilgiler 6 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik suç isnadı içermez.