Blog
Evliliğin İptali Davası: Mutlak ve Nispi Butlan (TMK 145)
Evliliğin iptali davası, evlenme anında var olan bir eksiklik nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi için açılan davadır (TMK m.145-160). Mutlak butlanda eşlerden birinin evli olması veya evlenmeye engel akıl hastalığı gibi kamu düzenine ilişkin sebepler vardır ve dava için süre yoktur. Nispi butlanda ise yanılma, aldatma veya korkutma söz konusudur ve dava 6 ay ile 5 yıl içinde açılmalıdır. İptal kararı geçmişe etkili değildir.
Son güncelleme: 11 Kasım 2026 | Hazırlayan: Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Evlendikten sonra eşinin ağır bir hastalığı gizlediğini, başka bir evliliği bulunduğunu veya zorla evlendirildiğini öğrenen kişi, boşanma dışında bir yola daha başvurabilir. Bu yol evliliğin iptalidir.
Bu rehberde evliliğin iptali davası için mutlak ve nispi butlan sebeplerini, dava sürelerini, kimlerin dava açabileceğini, iptalin sonuçlarını ve 15 Yargıtay kararını anlatıyoruz.
İçindekiler
- Evliliğin İptali Davası Nedir?
- Mutlak Butlan Sebepleri (TMK 145)
- Nispi Butlan Sebepleri (TMK 148-151)
- Mutlak ve Nispi Butlan Karşılaştırması
- Evliliğin İptali Davasını Kimler Açabilir?
- Dava Süreleri
- Evliliğin İptali ile Boşanma Farkı
- Evliliğin İptalinin Sonuçları
- Dava Nasıl Açılır? Mahkeme, Harç ve İspat
- Evliliğin İptali Davası Yargıtay Kararları
- Sıkça Sorulan Sorular
Evliliğin İptali Davası Nedir?
Evlenme belirli şartlara bağlıdır. Bu şartlardan biri evlenme anında eksikse evlilik sakat kurulmuş olur. Kanun bu sakatlığı iki gruba ayırır: mutlak butlan ve nispi butlan.
Butlan sebebi bulunan evlilik de kendiliğinden ortadan kalkmaz. Evlilik ancak mahkeme kararıyla sona erer ve karar kesinleşinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156).
Yasal dayanak: Evlenmenin butlanı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.145-160’ta düzenlenir. Yetki ve yargılama usulünde boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160).
Mutlak Butlan Sebepleri (TMK 145)
Eşlerden Birinin Evli Olması
Evlenme sırasında eşlerden birinin başka bir evliliği bulunması.
Sürekli Ayırt Etme Gücü Yoksunluğu
Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.
Akıl Hastalığı
Evlenmeye engel bir akıl hastalığının bulunması.
Evlenmeye Engel Hısımlık
Eşler arasında kanunun yasakladığı derecede hısımlık bulunması (TMK m.129).
Mutlak butlan kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle Cumhuriyet savcısı da resen dava açar. Yargıtay, remisyondaki bipolar bozukluğun iyileşme anlamına gelmediğini ve mutlak butlan sebebi olabileceğini kabul etmiştir.
Nispi Butlan Sebepleri (TMK 148-151)
| Sebep | Açıklama | Dayanak |
|---|---|---|
| Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu | Evlenme sırasında geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olma | TMK m.148 |
| Yanılma | Evlenme işleminde, eşin kişiliğinde veya temel bir niteliğinde yanılma | TMK m.149 |
| Aldatma | Namus ve onur konusunda aldatılma veya ağır bir hastalığın gizlenmesi | TMK m.150 |
| Korkutma | Hayat, sağlık veya namus bakımından ağır ve yakın bir tehlikeyle korkutulma | TMK m.151 |
Hastalık iddiasında rapor şarttır: Gizlenen hastalığa dayalı davalarda Yargıtay, hastalığın ağır, iyileşmesi zor ve altsoya tehlikeli olup olmadığının sağlık kurulu raporuyla belirlenmesini aramaktadır. Tanık beyanı tek başına yeterli değildir.
Hiç birlikte yaşanmamış olması tek başına butlan sebebi değildir. Bu durumda koşulları varsa boşanma yolu değerlendirilir.
Mutlak ve Nispi Butlan Karşılaştırması
| Konu | Mutlak Butlan | Nispi Butlan |
|---|---|---|
| Niteliği | Kamu düzenine ilişkin | Kişisel iradeye ilişkin |
| Davayı kim açar? | Cumhuriyet savcısı ve ilgisi olan herkes | Yalnızca iradesi sakatlanan eş |
| Süre | Süre sınırı yok | 6 ay ve 5 yıl |
| Mirasçılar | İlgili olarak dava açabilir | Açılmış davaya devam edebilir |
| Hâkimin yetkisi | Talebe bağlı, ayrı dava gerekir | Talep edilmeyen mutlak butlana karar verilemez |
Evliliğin İptali Davasını Kimler Açabilir?
- Mutlak butlanda Cumhuriyet savcısı resen dava açar. İlgisi olan herkes de dava açabilir.
- Resmî makamlar mutlak butlan sebebini öğrenince savcılığa bildirmek zorundadır.
- Evlilik sona ermişse savcı resen dava açamaz, ancak ilgililer açabilir (TMK m.147).
- Nispi butlanda yalnızca iradesi sakatlanan eş dava açabilir.
- Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçük veya kısıtlı için dava hakkı yasal temsilciye aittir (TMK m.153).
Dava Süreleri
| Dava Türü | Süre | Niteliği |
|---|---|---|
| Mutlak butlan | Süre yok | Her zaman açılabilir |
| Nispi butlan | Sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 ay | Hak düşürücü süre |
| Korkutma | Korkutmanın etkisinin kalkmasından itibaren 6 ay | Hak düşürücü süre |
| Tüm nispi butlan halleri | Her halde evlenmeden itibaren 5 yıl | Hak düşürücü süre |
Hak düşürücü süreler mahkemece resen gözetilir. Bu nedenle nispi butlan sebebinin öğrenildiği tarih dava dilekçesinde açıkça gösterilmelidir.
Evliliğin iptali davasında doğru sebebin seçilmesi ve sürelerin kaçırılmaması belirleyicidir. Gerekirse boşanma talebinin de birlikte ileri sürülmesi gerekir. Bu süreci yönetecek bir avukat için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Evliliğin İptali ile Boşanma Farkı
| Konu | Evliliğin İptali | Boşanma |
|---|---|---|
| Sebebin ortaya çıktığı an | Evlenme anı | Evlilik süresince |
| Dayanak | TMK m.145-160 | TMK m.161-166 |
| Süre | Nispi butlanda 6 ay ve 5 yıl | Sebebe göre değişir |
| Kararın etkisi | Geçmişe etkili değil | Geçmişe etkili değil |
| Nafaka ve tazminat | Boşanma hükümleri kıyasen uygulanır | Doğrudan uygulanır |
Uygulamada iptal ve boşanma talepleri çoğu zaman birlikte ileri sürülür. Yargıtay, nispi butlan talebi reddedilirse terditli boşanma talebi hakkında da karar verilmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Boşanma sebeplerini evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve akıl hastalığı nedeniyle boşanma yazılarımızda anlattık. Boşanma yerine ara çözüm arayanlar için ayrılık kararı yazımız yol gösterici olacaktır.
Evliliğin İptalinin Sonuçları
Geçmişe Etkisizlik
Evlilik kararın kesinleşmesine kadar geçerli sayılır (TMK m.156).
Çocuklar
Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Velayette boşanma hükümleri uygulanır (TMK m.157).
İyi Niyetli Eş
İyi niyetli eş evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur (TMK m.158).
Mal Rejimi ve Nafaka
Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafaka için boşanma hükümleri uygulanır.
Miras
Kötü niyetli sağ kalan eş mirasçı olamaz (TMK m.159).
Soyadı
Kadının soyadı konusunda boşanma hükümleri kıyasen uygulanır.
Mal rejiminin tasfiyesini boşanmada mal paylaşımı, soyadı konusunu eski eşin soyadını kullanma yazılarımızda ele aldık. Tazminat talepleri için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.
Dava Nasıl Açılır? Mahkeme, Harç ve İspat
| Konu | Kural |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi, olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturulan yer |
| Harç | Maktu harç |
| İkrar | Tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz, iddia ispatlanmalıdır |
| Rapor | Hastalık ve ayırt etme gücü iddialarında sağlık kurulu veya Adli Tıp raporu |
| Boşanma davasıyla ilişki | İptal davası boşanma davası için bekletici sorun yapılabilir |
-
Sebebi belirleyin
İddianızın mutlak mı nispi butlan mı olduğunu tespit edin.
-
Süreyi hesaplayın
Nispi butlanda öğrenme tarihini belgeleyin ve 6 aylık süreyi kaçırmayın.
-
Delilleri toplayın
Sağlık kayıtları, nüfus kayıtları, yazışmalar ve tanıkları hazırlayın.
-
Terditli talep
İptal kabul edilmezse boşanmaya karar verilmesini de isteyin.
-
Fer’i talepler
Nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi taleplerini birlikte ileri sürün.
Evliliğin İptali Davası Yargıtay Kararları
Yargıtay HGK, E.2017/2712, K.2020/988, 02.12.2020.
Remisyondaki bipolar bozukluğun iyileşme anlamına gelmediği ve mutlak butlan sebebi oluşturduğu kabul edilmiştir.
Yargıtay HGK, E.2017/2294, K.2020/671, 23.09.2020.
Gizlenen hastalığa dayalı iptal davasında hastalığın ağır, iyileşmez ve altsoya tehlikeli olduğunun sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2016/15306, K.2017/350, 16.01.2017.
Evliliğin iptali davasının boşanma davası için bekletici sorun olduğu, davaların ayrılması gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2009/10719, K.2010/12056, 17.06.2010.
Hak düşürücü sürenin yalnızca nispi butlanda uygulandığı, başkasının kimliğiyle yapılan evliliğin nüfus kaydının düzeltilmesi yoluyla çözüleceği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2020/1267, K.2020/3754, 15.09.2020.
Mirasçıların açtığı davanın TMK m.145 kapsamında mutlak butlan davası olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2020/6157, K.2021/371, 20.01.2021.
Evlilik öncesi gebeliğin boşanmada kusur sayılmayacağı, koşulları varsa nispi butlan davasına konu olabileceği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2016/20616, K.2016/16240, 20.12.2016.
Nispi butlan talep edildiğinde mahkemenin mutlak butlana karar veremeyeceği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2015/21205, K.2016/1636, 03.02.2016.
Gizlenen hastalığın tehlike derecesinin sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2017/1023, K.2018/10252, 01.10.2018.
Ayırt etme gücünün Adli Tıp raporuyla belirlenmesi ve iptal davasının boşanma davasından ayrılması gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2025/648, K.2025/3403, 08.04.2025.
Eşin nitelikleri konusunda aldatılmanın TMK m.150 kapsamında nispi butlan sebebi olabileceği oy çokluğuyla kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2024/4297, K.2024/4028, 30.05.2024.
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu iddiası ispatlanamadığından iptal yerine boşanmaya karar verilmesi yerinde görülmüştür.
Yargıtay 2. HD, E.2023/8560, K.2023/5573, 23.11.2023.
Nüfus kaydı düzeltilip evlenme engeli ortadan kalktığında iptal kararının bozulması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2023/7903, K.2024/2240, 01.04.2024.
Nispi butlan talebi reddedildiğinde terditli boşanma talebi hakkında da karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2025/5548, K.2026/4435, 21.04.2026.
Mahkemenin boşanma davası içinde mutlak butlanı resen inceleyemeyeceği, bunun için ayrı dava açılması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2015/25070, K.2017/3218, 23.03.2017.
Nispi butlan davasının boşanma davası için bekletici sorun yapılması gerektiği kabul edilmiştir.
Boşanma davası süreci hakkında ayrıntılı bilgi için yazımızı inceleyebilirsiniz:
Sıkça Sorulan Sorular
Evliliğin iptali davası ne kadar sürer?
Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark nedir?
Hangi durumlarda evlilik iptal edilir?
Evliliğin iptali davası kaç yıl içinde açılır?
Evlilik iptal olursa nafaka alınır mı?
İptal edilen evlilikte çocuklar ne olur?
Hastalığın gizlenmesi evliliğin iptali sebebi midir?
Mirasçılar evliliğin iptali davası açabilir mi?
Evliliğin iptali davası, butlan sebepleri ve boşanma süreçleri için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile görüşebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir. Ayrıntılar için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir. Yazıdaki bilgiler 11 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik suç isnadı içermez.