Aile Hukuku

Evliliğin İptali Davası: Mutlak ve Nispi Butlan (TMK 145)

Evliliğin İptali Davası: Mutlak ve Nispi Butlan (TMK 145)

Evliliğin iptali davası, evlenme anında var olan bir eksiklik nedeniyle evliliğin mahkeme kararıyla sona erdirilmesi için açılan davadır (TMK m.145-160). Mutlak butlanda eşlerden birinin evli olması veya evlenmeye engel akıl hastalığı gibi kamu düzenine ilişkin sebepler vardır ve dava için süre yoktur. Nispi butlanda ise yanılma, aldatma veya korkutma söz konusudur ve dava 6 ay ile 5 yıl içinde açılmalıdır. İptal kararı geçmişe etkili değildir.

Son güncelleme: 11 Kasım 2026 | Hazırlayan: Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu

Evlendikten sonra eşinin ağır bir hastalığı gizlediğini, başka bir evliliği bulunduğunu veya zorla evlendirildiğini öğrenen kişi, boşanma dışında bir yola daha başvurabilir. Bu yol evliliğin iptalidir.

Bu rehberde evliliğin iptali davası için mutlak ve nispi butlan sebeplerini, dava sürelerini, kimlerin dava açabileceğini, iptalin sonuçlarını ve 15 Yargıtay kararını anlatıyoruz.

TMK 145Mutlak ButlanSüre sınırı yok
TMK 148-151Nispi ButlanYanılma, aldatma, korkutma
6 Ay / 5 YılDava SüresiNispi butlanda
Geçmişe EtkisizSonuçKarar kesinleşince sona erer

Evliliğin İptali Davası Nedir?

Evlenme belirli şartlara bağlıdır. Bu şartlardan biri evlenme anında eksikse evlilik sakat kurulmuş olur. Kanun bu sakatlığı iki gruba ayırır: mutlak butlan ve nispi butlan.

Butlan sebebi bulunan evlilik de kendiliğinden ortadan kalkmaz. Evlilik ancak mahkeme kararıyla sona erer ve karar kesinleşinceye kadar geçerli bir evliliğin bütün sonuçlarını doğurur (TMK m.156).

Yasal dayanak: Evlenmenin butlanı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.145-160’ta düzenlenir. Yetki ve yargılama usulünde boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır (TMK m.160).

Mutlak Butlan Sebepleri (TMK 145)

Eşlerden Birinin Evli Olması

Evlenme sırasında eşlerden birinin başka bir evliliği bulunması.

Sürekli Ayırt Etme Gücü Yoksunluğu

Eşlerden birinin evlenme sırasında sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.

Akıl Hastalığı

Evlenmeye engel bir akıl hastalığının bulunması.

Evlenmeye Engel Hısımlık

Eşler arasında kanunun yasakladığı derecede hısımlık bulunması (TMK m.129).

Mutlak butlan kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle Cumhuriyet savcısı da resen dava açar. Yargıtay, remisyondaki bipolar bozukluğun iyileşme anlamına gelmediğini ve mutlak butlan sebebi olabileceğini kabul etmiştir.

Nispi Butlan Sebepleri (TMK 148-151)

Sebep Açıklama Dayanak
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu Evlenme sırasında geçici olarak ayırt etme gücünden yoksun olma TMK m.148
Yanılma Evlenme işleminde, eşin kişiliğinde veya temel bir niteliğinde yanılma TMK m.149
Aldatma Namus ve onur konusunda aldatılma veya ağır bir hastalığın gizlenmesi TMK m.150
Korkutma Hayat, sağlık veya namus bakımından ağır ve yakın bir tehlikeyle korkutulma TMK m.151

Hastalık iddiasında rapor şarttır: Gizlenen hastalığa dayalı davalarda Yargıtay, hastalığın ağır, iyileşmesi zor ve altsoya tehlikeli olup olmadığının sağlık kurulu raporuyla belirlenmesini aramaktadır. Tanık beyanı tek başına yeterli değildir.

Hiç birlikte yaşanmamış olması tek başına butlan sebebi değildir. Bu durumda koşulları varsa boşanma yolu değerlendirilir.

Mutlak ve Nispi Butlan Karşılaştırması

Konu Mutlak Butlan Nispi Butlan
Niteliği Kamu düzenine ilişkin Kişisel iradeye ilişkin
Davayı kim açar? Cumhuriyet savcısı ve ilgisi olan herkes Yalnızca iradesi sakatlanan eş
Süre Süre sınırı yok 6 ay ve 5 yıl
Mirasçılar İlgili olarak dava açabilir Açılmış davaya devam edebilir
Hâkimin yetkisi Talebe bağlı, ayrı dava gerekir Talep edilmeyen mutlak butlana karar verilemez

Evliliğin İptali Davasını Kimler Açabilir?

  • Mutlak butlanda Cumhuriyet savcısı resen dava açar. İlgisi olan herkes de dava açabilir.
  • Resmî makamlar mutlak butlan sebebini öğrenince savcılığa bildirmek zorundadır.
  • Evlilik sona ermişse savcı resen dava açamaz, ancak ilgililer açabilir (TMK m.147).
  • Nispi butlanda yalnızca iradesi sakatlanan eş dava açabilir.
  • Yasal temsilcinin izni olmadan evlenen küçük veya kısıtlı için dava hakkı yasal temsilciye aittir (TMK m.153).

Dava Süreleri

Dava Türü Süre Niteliği
Mutlak butlan Süre yok Her zaman açılabilir
Nispi butlan Sebebin öğrenilmesinden itibaren 6 ay Hak düşürücü süre
Korkutma Korkutmanın etkisinin kalkmasından itibaren 6 ay Hak düşürücü süre
Tüm nispi butlan halleri Her halde evlenmeden itibaren 5 yıl Hak düşürücü süre

Hak düşürücü süreler mahkemece resen gözetilir. Bu nedenle nispi butlan sebebinin öğrenildiği tarih dava dilekçesinde açıkça gösterilmelidir.

Evliliğin iptali davasında doğru sebebin seçilmesi ve sürelerin kaçırılmaması belirleyicidir. Gerekirse boşanma talebinin de birlikte ileri sürülmesi gerekir. Bu süreci yönetecek bir avukat için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Evliliğin İptali ile Boşanma Farkı

Konu Evliliğin İptali Boşanma
Sebebin ortaya çıktığı an Evlenme anı Evlilik süresince
Dayanak TMK m.145-160 TMK m.161-166
Süre Nispi butlanda 6 ay ve 5 yıl Sebebe göre değişir
Kararın etkisi Geçmişe etkili değil Geçmişe etkili değil
Nafaka ve tazminat Boşanma hükümleri kıyasen uygulanır Doğrudan uygulanır

Uygulamada iptal ve boşanma talepleri çoğu zaman birlikte ileri sürülür. Yargıtay, nispi butlan talebi reddedilirse terditli boşanma talebi hakkında da karar verilmesi gerektiğini kabul etmektedir.

Boşanma sebeplerini evlilik birliğinin temelinden sarsılması ve akıl hastalığı nedeniyle boşanma yazılarımızda anlattık. Boşanma yerine ara çözüm arayanlar için ayrılık kararı yazımız yol gösterici olacaktır.

Evliliğin İptalinin Sonuçları

Geçmişe Etkisizlik

Evlilik kararın kesinleşmesine kadar geçerli sayılır (TMK m.156).

Çocuklar

Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır. Velayette boşanma hükümleri uygulanır (TMK m.157).

İyi Niyetli Eş

İyi niyetli eş evlenmeyle kazandığı kişisel durumunu korur (TMK m.158).

Mal Rejimi ve Nafaka

Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafaka için boşanma hükümleri uygulanır.

Miras

Kötü niyetli sağ kalan eş mirasçı olamaz (TMK m.159).

Soyadı

Kadının soyadı konusunda boşanma hükümleri kıyasen uygulanır.

Mal rejiminin tasfiyesini boşanmada mal paylaşımı, soyadı konusunu eski eşin soyadını kullanma yazılarımızda ele aldık. Tazminat talepleri için boşanmada maddi ve manevi tazminat yazımıza bakabilirsiniz.

Dava Nasıl Açılır? Mahkeme, Harç ve İspat

Konu Kural
Görevli mahkeme Aile mahkemesi, olmayan yerde asliye hukuk mahkemesi
Yetkili mahkeme Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturulan yer
Harç Maktu harç
İkrar Tarafların ikrarı hâkimi bağlamaz, iddia ispatlanmalıdır
Rapor Hastalık ve ayırt etme gücü iddialarında sağlık kurulu veya Adli Tıp raporu
Boşanma davasıyla ilişki İptal davası boşanma davası için bekletici sorun yapılabilir
  1. Sebebi belirleyin

    İddianızın mutlak mı nispi butlan mı olduğunu tespit edin.

  2. Süreyi hesaplayın

    Nispi butlanda öğrenme tarihini belgeleyin ve 6 aylık süreyi kaçırmayın.

  3. Delilleri toplayın

    Sağlık kayıtları, nüfus kayıtları, yazışmalar ve tanıkları hazırlayın.

  4. Terditli talep

    İptal kabul edilmezse boşanmaya karar verilmesini de isteyin.

  5. Fer’i talepler

    Nafaka, velayet, tazminat ve mal rejimi taleplerini birlikte ileri sürün.

Evliliğin İptali Davası Yargıtay Kararları

Remisyondaki hastalık iyileşme değildir

Yargıtay HGK, E.2017/2712, K.2020/988, 02.12.2020.
Remisyondaki bipolar bozukluğun iyileşme anlamına gelmediği ve mutlak butlan sebebi oluşturduğu kabul edilmiştir.

Hastalık için sağlık kurulu raporu şarttır

Yargıtay HGK, E.2017/2294, K.2020/671, 23.09.2020.
Gizlenen hastalığa dayalı iptal davasında hastalığın ağır, iyileşmez ve altsoya tehlikeli olduğunun sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

İptal davası bekletici sorundur

Yargıtay 2. HD, E.2016/15306, K.2017/350, 16.01.2017.
Evliliğin iptali davasının boşanma davası için bekletici sorun olduğu, davaların ayrılması gerektiği kabul edilmiştir.

Hak düşürücü süre yalnızca nispi butlanda

Yargıtay 2. HD, E.2009/10719, K.2010/12056, 17.06.2010.
Hak düşürücü sürenin yalnızca nispi butlanda uygulandığı, başkasının kimliğiyle yapılan evliliğin nüfus kaydının düzeltilmesi yoluyla çözüleceği belirtilmiştir.

Mirasçıların davası

Yargıtay 2. HD, E.2020/1267, K.2020/3754, 15.09.2020.
Mirasçıların açtığı davanın TMK m.145 kapsamında mutlak butlan davası olarak değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Evlilik öncesi gebelik

Yargıtay 2. HD, E.2020/6157, K.2021/371, 20.01.2021.
Evlilik öncesi gebeliğin boşanmada kusur sayılmayacağı, koşulları varsa nispi butlan davasına konu olabileceği belirtilmiştir.

Talep edilmeyen mutlak butlana karar verilemez

Yargıtay 2. HD, E.2016/20616, K.2016/16240, 20.12.2016.
Nispi butlan talep edildiğinde mahkemenin mutlak butlana karar veremeyeceği kabul edilmiştir.

Gizlenen hastalıkta rapor

Yargıtay 2. HD, E.2015/21205, K.2016/1636, 03.02.2016.
Gizlenen hastalığın tehlike derecesinin sağlık kurulu raporuyla belirlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Ayırt etme gücü Adli Tıp raporuyla belirlenir

Yargıtay 2. HD, E.2017/1023, K.2018/10252, 01.10.2018.
Ayırt etme gücünün Adli Tıp raporuyla belirlenmesi ve iptal davasının boşanma davasından ayrılması gerektiği kabul edilmiştir.

Eşin niteliklerinde aldatma

Yargıtay 2. HD, E.2025/648, K.2025/3403, 08.04.2025.
Eşin nitelikleri konusunda aldatılmanın TMK m.150 kapsamında nispi butlan sebebi olabileceği oy çokluğuyla kabul edilmiştir.

İspatlanamayan iddiada boşanma

Yargıtay 2. HD, E.2024/4297, K.2024/4028, 30.05.2024.
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu iddiası ispatlanamadığından iptal yerine boşanmaya karar verilmesi yerinde görülmüştür.

Engel kalkınca iptal kararı bozulur

Yargıtay 2. HD, E.2023/8560, K.2023/5573, 23.11.2023.
Nüfus kaydı düzeltilip evlenme engeli ortadan kalktığında iptal kararının bozulması gerektiği belirtilmiştir.

Terditli boşanma talebi karara bağlanmalı

Yargıtay 2. HD, E.2023/7903, K.2024/2240, 01.04.2024.
Nispi butlan talebi reddedildiğinde terditli boşanma talebi hakkında da karar verilmesi gerektiği kabul edilmiştir.

Boşanma davasında resen mutlak butlan incelenemez

Yargıtay 2. HD, E.2025/5548, K.2026/4435, 21.04.2026.
Mahkemenin boşanma davası içinde mutlak butlanı resen inceleyemeyeceği, bunun için ayrı dava açılması gerektiği belirtilmiştir.

Nispi butlan bekletici sorundur

Yargıtay 2. HD, E.2015/25070, K.2017/3218, 23.03.2017.
Nispi butlan davasının boşanma davası için bekletici sorun yapılması gerektiği kabul edilmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Evliliğin iptali davası ne kadar sürer?
Süre, sebebin türüne ve alınacak raporlara göre değişir. Hastalık veya ayırt etme gücüne dayalı davalarda sağlık kurulu ya da Adli Tıp raporu alınması süreyi uzatır. Boşanma davasıyla birlikte görülüyorsa iptal davası bekletici sorun yapılabilir.
Evliliğin iptali ile boşanma arasındaki fark nedir?
İptal sebebi evlenme anında vardır. Boşanma sebebi ise evlilik sırasında ortaya çıkar. Evliliğin iptali davası, evliliği baştan sakatlayan bir eksikliğe dayanır. Sonuçları bakımından ise iptal kararı da geçmişe etkili değildir.
Hangi durumlarda evlilik iptal edilir?
Mutlak butlan için eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksun olması, evlenmeye engel akıl hastalığı veya evlenmeye engel hısımlık gerekir. Nispi butlan için yanılma, aldatma, korkutma veya geçici ayırt etme gücü yoksunluğu aranır.
Evliliğin iptali davası kaç yıl içinde açılır?
Nispi butlanda dava, iptal sebebinin öğrenilmesinden veya korkutmanın etkisinin ortadan kalkmasından itibaren 6 ay ve her halde evlenmeden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. Mutlak butlanda ise bir süre sınırı yoktur.
Evlilik iptal olursa nafaka alınır mı?
İyi niyetli eşin nafaka ve tazminat talepleri boşanmaya ilişkin hükümlere göre değerlendirilir (TMK m.158). Bu nedenle şartları varsa yoksulluk nafakası ve tazminat istenebilir.
İptal edilen evlilikte çocuklar ne olur?
Çocuklar evlilik içinde doğmuş sayılır ve soybağı korunur (TMK m.157). Velayet ve kişisel ilişki konusunda boşanma hükümleri uygulanır.
Hastalığın gizlenmesi evliliğin iptali sebebi midir?
Evet. Diğer eşin veya altsoyunun sağlığını ağır tehlikeye düşürecek bir hastalığın gizlenmesi aldatma sayılır (TMK m.150/2). Yargıtay, hastalığın niteliğinin sağlık kurulu raporuyla belirlenmesini aramaktadır.
Mirasçılar evliliğin iptali davası açabilir mi?
Nispi butlan davası açma hakkı mirasçılara geçmez, ancak açılmış davaya mirasçılar devam edebilir (TMK m.159). Mutlak butlanda ise ilgisi olan herkes dava açabilir.

Evliliğin iptali davası, butlan sebepleri ve boşanma süreçleri için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile görüşebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir. Ayrıntılar için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir. Yazıdaki bilgiler 11 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik suç isnadı içermez.