Blog
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Davası | TMK 165, Psikiyatri Raporu ve Yargıtay Kararları 2026
Türk Medeni Kanunu madde 165’e göre; eşlerden birinin iyileşme ihtimali olmayan bir akıl hastalığına yakalanması ve bu durumun ortak hayatı diğer eş için çekilmez hâle getirmesi durumunda boşanma davası açılabilir. Bu özel boşanma sebebi için yasal bir süre sınırlaması bulunmamaktadır.
Akıl hastalığı sebebiyle boşanma davası; diğer boşanma davalarından köklü biçimde ayrışır: hasta eş kusursuz sayılır, tazminat verilmez ve iyileşme ihtimali kesin raporla saptanmalıdır. İstanbul Boşanma Avukatı olarak Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; bu rehberde TMK m. 165’in tüm şartlarını, psikiyatrik hastalıkların boşanmadaki yerini, psikiyatri raporu sürecini, bipolar bozukluk emsal kararlarını ve tazminat-nafaka-velayet meselelerini aktarmaktadır.
İçindekiler
- TMK 165 — Boşanma Şartları ve Süreç
- Boşanma Nedeni Olabilecek Psikiyatrik Hastalıklar
- Bipolar Bozukluk Nedeniyle Boşanma ve Yargıtay
- Akıl Hastası Eş Boşanma Davası Açabilir mi?
- Tam Teşekküllü Rapor ve Psikiyatri Raporu Süreci
- Hastalığın Evlilik Öncesi ve Sonrası Oluşması
- Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Tazminat
- Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Nafaka
- Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Velayet
- Dava Dilekçesi ve Görevli Mahkeme
- Yargıtay Kararlarından Örnekler
- Sıkça Sorulan Sorular
TMK m. 165 — Davanın Açılabilmesi İçin Gereken Başlıca Şartlar
Davanın açılabilmesi ve boşanma kararı verilebilmesi için gereken başlıca şartlar ve süreç şu şekildedir:
Görevli Mahkeme: Akıl hastalığı nedeniyle açılacak davalarda görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Dava ehliyeti açısından hasta eşin savunma durumu yoksa; mahkeme tarafından vasi atanması talep edilebilir.
Boşanma Nedeni Olabilecek Psikiyatrik Hastalıklar
Boşanma Nedeni Olabilecek Psikiyatrik Hastalıklar
Her psikiyatrik rahatsızlık TMK m. 165 kapsamında boşanma sebebi oluşturmaz. Belirleyici ölçüt; hastalığın iyileşme ihtimali olmayan ağırlıkta olması ve evlilik birliğini çekilmez kılmasıdır.
| Psikiyatrik Durum | Boşanma Sebebi Olabilir mi? | Açıklama |
|---|---|---|
| Şizofreni (ağır, tedaviye yanıtsız) | Evet | Yargıtay kararlarında en sık kabul gören hastalık |
| Bipolar Bozukluk (Tip 1 — ağır manik dönem) | Koşullu evet | İyileşme ihtimali raporu; somut çekilmezlik şartı birlikte aranır |
| Ağır paranoya (persekütör sanrılar) | Evet | Tedaviye yanıtsızlık ispatlanmalı |
| İleri evre Alzheimer / demans | Evet — koşullu | Evlilik sonrası ortaya çıkması ve iyileşmeme şartı aranır |
| Ağır kişilik bozukluğu (APD, borderline) | Tartışmalı | Yargıtay her davayı somut koşullara göre değerlendirir |
| Hafif depresyon | Hayır | TMK m. 165 kapsamına girmez — tedavi ile iyileşebilir |
| Anksiyete bozuklukları | Hayır | Kural olarak iyileşebilir nitelikte; TMK m. 165 dışında |
| Bağımlılık (alkol/madde) | Hayır (TMK m. 165 kapsamı dışında) | TMK m. 163 haysiyetsiz hayat sürme sebebine konu olabilir |
Önemli: Bir hastalığın bu tabloda yer alması; boşanmanın otomatik kabul edileceği anlamına gelmez. Her dava; sunulan psikiyatri raporu ve somut çekilmezlik delilleriyle birlikte hâkim tarafından ayrıca değerlendirilir.
Bipolar Bozukluk Nedeniyle Boşanma Davası ve Yargıtay
Bipolar bozukluk nedeniyle boşanma davalarında Yargıtay; en kritik soruyu sormaktadır: Hastalığın iyileşme ihtimali var mı?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi; bipolar bozukluk nedeniyle açılan boşanma davalarında tekdüze bir yaklaşım benimsememektedir. Bipolar Tip 1; ağır manik dönemlerde tedaviye yanıtsızlık gösteriyorsa ve psikiyatri kurulu raporuyla iyileşme ihtimalinin olmadığı belgeleniyorsa; TMK m. 165 kapsamında boşanma kararı verilebilmektedir. Ancak tedaviyle kontrol altına alınabilen bipolar bozukluk; “iyileşme ihtimali yok” kriterini karşılamadığından kabul görmeyebilir.
- İlaç tedavisiyle kontrol altında tutulan bipolar bozukluk: Yargıtay bu durumu genellikle “iyileşme ihtimali yok” kapsamında değerlendirmez. Dava reddedilebilir.
- İlaç almayı reddeden ve tedaviye yanıtsız bipolar Tip 1: Psikiyatri kurulu raporuyla belgelenirse boşanma kararı verilebilir.
- Çekilmezlik şartı: Ağır manik dönemlerdeki şiddet, tehdit veya tehlikeli davranışlar; çekilmezlik koşulunun tespitinde belirleyici rol oynar.
- Dilekçede bipolar bozukluğa dayanak: TMK m. 165 ve TMK m. 166/I (evlilik birliğinin sarsılması) alternatif ya da birlikte öne sürülebilir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası ve psikiyatri raporu süreci için İstanbul Boşanma Avukatı Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.
Akıl Hastası Eş Boşanma Davası Açabilir mi?
Bu sorunun yanıtı; dava ehliyetiyle doğrudan bağlantılıdır.
Dava Ehliyeti Olan Hasta Eş
Akıl hastalığı olan eşin, hastalığının niteliğine göre dava ehliyeti bulunabilir. Hâkim; eşin dava ehliyetini usul hukuku çerçevesinde resen araştırır. Dava ehliyeti varsa hasta eş; hem TMK m. 165’e dayanarak hem de başka sebeplerle boşanma davası açabilir.
Dava Ehliyeti Yoksa
Hasta eşin savunma ehliyeti bulunmuyorsa; mahkeme, hasta eş için vasi atanmasını ister. Dava; vasisi aracılığıyla yürütülür. TMK m. 165 kapsamındaki dava ise hasta eşin vasisi tarafından değil, diğer eş tarafından açılır.
Tam Teşekküllü Rapor ve Boşanmada Psikiyatri Raporu Süreci
Boşanmada psikiyatri raporu; TMK m. 165’in en kritik unsurlarından biridir. Özel hastane belgesi ya da tek bir doktorun görüşü yetmez.
Mahkemenin Başvuracağı Kurumlar
Adli Tıp Kurumu (ATK). Tam teşekküllü devlet üniversite hastanelerinin psikiyatri klinikleri. Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastaneleri. Mahkeme bu kurumları resen belirler; taraflar özel rapor sunamaz.
Raporda Aranan İçerik
Hastalığın tanısı ve ağırlığı. Tedaviye yanıt durumu. İyileşme ihtimalinin olup olmadığı. Sosyal ve aile yaşamına etkileri. Bu içeriğin eksik olduğu raporlar; mahkemece ek inceleme için iade edilebilir.
Raporun Hâkim Üzerindeki Etkisi
Hâkim; sağlık kurulu raporuyla bağlı değildir ancak rapor en belirleyici delildir. Çelişen raporlar varsa; mahkeme üst kuruma (ATK) sevk yapabilir. Rapor “iyileşme ihtimali var” diyorsa; dava reddedilir.
Hasta Eşin Muayeneyi Reddetmesi
Hasta eş muayeneyi reddederse; mahkeme zorunlu muayene kararı verebilir. Reddin sürmesi durumunda hâkim; mevcut delillere göre takdir hakkını kullanır. Bu ret; davanın kendiliğinden kazanılması anlamına gelmez.
Hastalığın Evlilik Öncesi ve Sonrası Oluşması — Kritik Ayrım
| Hastalığın Zamanı | Hangi Dava? | Dayanak |
|---|---|---|
| Evlilik öncesinde oluşmuş ve eşten gizlenmiş | Mutlak butlanla evliliğin iptali davası | TMK m. 148 — akıl hastalığı evlenmek için engeldir |
| Evlilik öncesinde oluşmuş, ama bilinerek evlenilmiş | Doğrudan TMK m. 165 uygulanamaz | TMK m. 166 (genel boşanma) değerlendirilebilir |
| Evlilik sonrası oluşmuş | TMK m. 165 — Akıl hastalığı nedeniyle boşanma | Asıl kural; hastalığın evlilik içinde ortaya çıkması |
Dikkat: Evlilik öncesinde var olan bir hastalığın TMK m. 165’e dayanak yapılması; doğrudan reddedilebilir. Ancak evlilik öncesinde hafif düzeyde olan bir hastalığın evlilik içinde ağırlaşması; hâkimin değerlendirmesine göre TMK m. 165 kapsamına girebilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Tazminat
TMK m. 165 davalarında tazminat meselesi; diğer boşanma sebeplerinden köklü biçimde ayrışır.
Hasta eşin davranışları; hastalık nedeniyle kendi iradesi dışında gerçekleştiğinden kusurlu sayılmaz. Bu nedenle; akıl hastası eş aleyhine TMK m. 174 kapsamında maddi veya manevi tazminata hükmedilmez. Davayı açan sağlıklı eş; hasta eşten tazminat isteyemez.
Sağlıklı Eş Tazminat İsteyebilir mi?
Hayır. Hasta eşin kusuru bulunmadığından; davayı açan (sağlıklı) eşin hasta eşten tazminat talep etme hakkı yoktur. Tazminat; kusurlu tarafa yöneltilebilen bir taleptir.
Hasta Eş Tazminat İsteyebilir mi?
Boşanmaya sağlıklı eş neden oluyorsa ve bunu kendi kusuru dışında istemek zorunda kalmışsa; hasta eş de kişilik hakkı ihlali varsa tazminat isteyebilir. Ancak TMK m. 165 davalarında bu durum pratikte son derece nadir görülür.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Nafaka
Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada nafaka; hasta eşin hem alıcı hem de ödemekle yükümlü taraf olabileceği karmaşık bir yapı oluşturur.
Hasta Eş Yoksulluk Nafakası Alabilir mi?
Evet. Hasta eşin boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek olması hâlinde; sağlıklı eşten yoksulluk nafakası talep edebilir. Hastalık; nafaka talebini meşrulaştıran güçlü bir etkendir.
Hasta Eş Nafaka Öder mi?
Şartları taşıyorsa evet. Hasta eşin geliri varsa ve sağlıklı eş yoksulluğa düşecekse; hasta eş de yoksulluk nafakası ödemekle yükümlü tutulabilir. Kusur yokluğu; nafaka yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İştirak Nafakası
Çocuğun velayeti sağlıklı eşe verilmişse; hasta eşin mali gücü yetiyorsa iştirak nafakası ödeyebilir. Hâkim; hasta eşin ekonomik durumunu ve hastalığın yarattığı mali yükü birlikte değerlendirir.
Tedbir Nafakası
Dava süresince hasta eş ya da çocuklar için tedbir nafakası talep edilebilir. Mahkeme; yargılama boyunca geçici nafakayı re’sen de belirleyebilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanmada Velayet
Hasta olan eşin kusuru bulunmasa da; çocuğun menfaati her zaman önce gelir.
- Otomatik velayet kaybı yoktur: Akıl hastalığı; otomatik olarak velayetin kaybedilmesi anlamına gelmez. Mahkeme; somut değerlendirme yapar.
- Çocuğun güvenliği belirleyicidir: Hastalığın ağır dönemlerinde çocuğun fiziksel ya da psikolojik güvenliğinin tehlikeye girip girmediği araştırılır.
- Pedagog ve sosyal hizmet uzmanı raporu: Çocuk üzerindeki etkileri değerlendirmek için pedagog incelemesi istenebilir.
- Velayet değişikliği sonrası: Hasta eşin durumunda iyileşme olursa; velayetin yeniden değerlendirilmesi için dava açılabilir.
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma Dava Dilekçesi ve Görevli Mahkeme
Dava dilekçesinin doğru kurgulanması; rapor sürecinin ve davanın seyrini doğrudan etkiler.
Dilekçede Yer Alması Gerekenler
TMK m. 165’e açık dayanak. Hastalığın evlilik içinde ortaya çıktığının somut açıklaması. Çekilmezlik koşulunu destekleyen somut vakıalar. Psikiyatri raporu için yetkili kuruma sevk talebi. Tedbir nafakası ve velayet talepleri.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görevli mahkeme Aile Mahkemesi’dir. Yetkili mahkeme: eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son 6 ay birlikte yaşanılan yer mahkemesi (TMK m. 168). Vasi gerekiyorsa dilekçede bu talep de yer almalıdır.
Boşanma davası süreci ve dilekçe hazırlığı hakkında kapsamlı bilgi için Çekişmeli Boşanma Davası rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Yargıtay Kararlarından Örnekler
Akıl Hastalığı Nedeniyle Boşanma — Yargıtay Kararlarından Örnekler
Sıkça Sorulan Sorular
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası açmak için süre sınırı var mı?
Hayır. TMK m. 165; “bu eş her zaman boşanma davası açabilir” ifadesini kullanmaktadır. Hastalığın öğrenilmesinden itibaren herhangi bir hak düşürücü süre ya da zamanaşımı süresi öngörülmemiştir. Evlilik devam ettiği müddetçe dava açılabilir.
Boşanma nedeni olabilecek psikiyatrik hastalıklar nelerdir?
TMK m. 165 kapsamında boşanma davasına dayanak olan başlıca psikiyatrik hastalıklar: tedaviye yanıtsız ağır şizofreni, ileri evre bipolar bozukluk (Tip 1 — iyileşme ihtimali olmayan), ağır paranoya ve persekütör sanrılar, ileri evre Alzheimer/demans. Hafif depresyon, anksiyete ve tedaviyle kontrol altına alınabilen hastalıklar bu kapsamda değildir. Bağımlılıklar ise ayrı madde (TMK m. 163) kapsamında değerlendirilir.
Akıl hastası boşanma davası açabilir mi?
Dava ehliyeti varsa evet. Hasta eş; hastalığının niteliğine göre dava ehliyetini koruyabilir. Mahkeme bunu resen araştırır. Dava ehliyeti yoksa hasta eş; vasisi aracılığıyla yargılamaya katılır. Akıl hastası eş; TMK m. 165 kapsamındaki davayı da (tersi durumda) açabilir ya da başka sebeplere dayanarak da boşanma davası açabilir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada tazminat alınabilir mi?
Hayır. Hasta eş; hastalığı nedeniyle kusurlu sayılamaz. Bu nedenle TMK m. 174 kapsamında; davayı açan (sağlıklı) eş, hasta eşten maddi veya manevi tazminat talep edemez. Bu durum; TMK m. 163 (haysiyetsiz hayat) veya m. 161 (zina) gibi kusurun belirleyici olduğu davalardan köklü biçimde ayrışır.
Boşanmada psikiyatri raporu olmadan karar verilebilir mi?
Hayır. TMK m. 165 açıkça “resmi sağlık kurulu raporu” zorunluluğunu öngörmektedir. Özel hastane belgesi, tek hekim görüşü ya da tarafların beyanı; bu raporun yerini tutamaz. Mahkeme; Adli Tıp Kurumu veya tam teşekküllü devlet hastanesinden resen rapor aldırır. Bu rapor olmadan boşanma kararı verilmesi; Yargıtay tarafından bozma sebebi sayılır.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanmada nafaka nasıl belirlenir?
İki yönlü değerlendirme yapılır. Hasta eş yoksulluğa düşecekse; sağlıklı eşten yoksulluk nafakası alabilir. Hasta eşin mali gücü varsa; o da karşı tarafa nafaka ödeyebilir. Kusur yokluğu nafaka yükümlülüğünü kaldırmaz. Çocuk varsa; velayetin kime verildiğine ve her iki tarafın mali gücüne göre iştirak nafakası da belirlenir.
Bipolar bozukluk nedeniyle boşanma davası kazanılabilir mi?
Tedaviyle kontrol altına alınabilen bipolar bozukluk; tek başına boşanma sebebi olmaz. Yargıtay; iyileşme ihtimalinin varlığını araştırır. Ancak ağır Tip 1 bipolar bozukluğun tedaviye yanıtsız olduğu ve iyileşme ihtimalinin bulunmadığı; resmi sağlık kurulu raporu ve çekilmezlik koşuluyla birlikte somut olarak ispatlanırsa boşanma kararı verilebilir. Dilekçede TMK m. 165’in yanı sıra TMK m. 166/I’i alternatif dayanak olarak sunmak stratejik açıdan önerilir.
Akıl hastalığı nedeniyle boşanma davası, psikiyatri raporu süreci, nafaka ve velayet hakları için hukuki değerlendirme almak üzere Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.