İdare Hukuku

İdarenin Kusursuz Sorumluluk İlkesi ve Tazminat Davası

İdarenin Kusursuz Sorumluluk İlkesi ve Tazminat Davası

İdarenin kusursuz sorumluluk ilkesi, idarenin hiçbir kusuru olmasa bile faaliyetlerinden doğan zararı karşılamasıdır. Dayanağı Anayasa’nın 125. maddesidir. Uygulamada risk, kamu külfetleri karşısında eşitlik ve sosyal risk ilkeleri olarak görünür. Tazminat, idareye başvurunun ardından idare mahkemesinde açılan tam yargı davasıyla istenir.

Askerlik görevi sırasında yaralanan bir genç, kamu inşaatı yüzünden işyerine ulaşılamayan bir esnaf ya da bir terör olayında evi zarar gören bir aile. Bu kişilerin çoğu, idarenin kusurlu olduğunu ispatlayamaz. Hukuk düzeni bu boşluğu kusursuz sorumlulukla doldurur. Bu rehberde idarenin kusursuz sorumluluk ilkesi kapsamında hangi zararların karşılandığını ve tazminatın nasıl isteneceğini anlatıyoruz.

Anayasa m.125Dayanakİdare eylem ve işlemlerinden doğan zararı öder
1 Yıl / 5 YılBaşvuru SüresiEylemden doğan zararda idareye başvuru
30 Günİdarenin CevabıCevap yoksa istek reddedilmiş sayılır
60 GünDava SüresiRet tarihinden itibaren

İdarenin Kusursuz Sorumluluk İlkesi Nedir?

İdare, kamu hizmetlerini yürütürken kişilere zarar verebilir. Bu zararın karşılanması için kural olarak idarenin kusurlu olması aranır. Ancak bazı durumlarda idare kusursuz olsa bile zararı karşılamak zorundadır. Buna kusursuz sorumluluk denir.

Bu sorumluluğun temelinde hakkaniyet düşüncesi yatar. Toplumun tamamına yarar sağlayan bir faaliyetin bedelini birkaç kişinin ödemesi adil sayılmaz. Zarar, kamu bütçesi üzerinden toplumun tamamına paylaştırılır.

Anayasal dayanak: Anayasa m.125’in son fıkrasına göre idare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Kamu görevlilerinin kusurlarından doğan davalar ise m.129 uyarınca idare aleyhine açılır ve idare görevliye rücu eder.

Hizmet Kusuru ile Kusursuz Sorumluluk Farkı

İdarenin sorumluluğu iki temel esasa dayanır. Asıl sorumluluk hizmet kusurudur. Kusursuz sorumluluk ise ikincil ve tamamlayıcı niteliktedir.

Ölçüt Hizmet Kusuru Kusursuz Sorumluluk
Temel Kamu hizmetinin kötü, geç veya hiç işlememesi Faaliyetin niteliği gereği doğan zarar
Kusur aranır mı? Evet, idarenin kusuru ispatlanmalı Hayır, kusur aranmaz
Niteliği Asıl ve öncelikli sorumluluk İkincil ve istisnai sorumluluk
Tipik örnek Hastanede tedavi hatası, yol çukurunun işaretlenmemesi Askerlik görevinde kaza, terör olayında zarar
Danıştay’ın yöntemi Önce bu araştırılır Hizmet kusuru yoksa uygulanır

Bu ayrım dava dilekçesinde önem taşır. Dilekçede önce hizmet kusuru iddiası ileri sürülmeli, kusursuz sorumluluk ise ikinci dayanak olarak gösterilmelidir.

Kusursuz Sorumluluğun Türleri

Öğreti ve Danıştay içtihatları kusursuz sorumluluğu üç ilke altında toplar. Her ilke farklı bir zarar türüne uygulanır.

Risk İlkesi

İdarenin tehlikeli araç, madde veya faaliyetlerinden doğan zararları kapsar. Zorunlu askerlik sırasında meydana gelen ölüm ve yaralanmalar, kamu görevinin taşıdığı mesleki riskler bu ilkenin tipik uygulama alanıdır.

Kamu Külfetleri Karşısında Eşitlik

Hukuka uygun bir idari faaliyetin belirli kişilere özel ve olağandışı bir zarar vermesi halinde uygulanır. Kamu yararına yapılan bir işin bedelini yalnızca birkaç kişinin taşımaması amaçlanır.

Sosyal Risk İlkesi

Toplumsal nitelikteki olaylardan, özellikle terör eylemlerinden doğan zararları kapsar. Bu ilkede idarenin eylemiyle zarar arasında doğrudan bir illiyet bağı aranmaz.

Uygulama notu: Bazı yazarlar kamu külfetleri karşısında eşitliği ayrı bir ilke değil, risk ve sosyal riskin ortak temeli olarak kabul eder. Sonuç değişmez. Zarar özel ve olağandışı ise idarenin karşılaması gerekir.

Tazminat İçin Aranan Şartlar

  1. İdari faaliyet

    Zarar, bir idari eylem veya işlemden ya da idarenin yürüttüğü bir kamu hizmetinden kaynaklanmalıdır.

  2. Gerçek ve kesin zarar

    Zarar gerçekleşmiş veya gerçekleşeceği kesin olmalıdır. Varsayıma dayanan kayıplar karşılanmaz.

  3. Özel ve olağandışı zarar

    Kamu külfetleri ilkesinde zarar, herkesin katlandığı olağan külfetleri aşmalı ve belirli kişileri etkilemelidir.

  4. İlliyet bağı

    Zarar ile idari faaliyet arasında uygun nedensellik bağı bulunmalıdır. Sosyal risk ilkesinde bu bağ aranmaz.

İdarenin Sorumluluğunu Ortadan Kaldıran Haller

İdarenin Sorumluluğunu Ortadan Kaldıran Haller

İdarenin Sorumluluğunu Ortadan Kaldıran Haller

Hal Etkisi
Mücbir sebep Önlenemez ve öngörülemez dış olay illiyet bağını keser, idare sorumlu tutulmaz
Zarar görenin ağır kusuru İlliyet bağını keser, idarenin sorumluluğu ortadan kalkabilir
Zarar görenin kısmi kusuru Sorumluluğu kaldırmaz, tazminattan indirim yapılır
Üçüncü kişinin kusuru İlliyet bağını kesebilir, sosyal risk ilkesinde durum ayrıca değerlendirilir

Hizmet kusuru ile kusursuz sorumluluk arasındaki seçim ve illiyet bağının kurulması davanın sonucunu belirler. Dosyanızın değerlendirilmesi için İstanbul İdare Hukuku Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Terör Zararları ve 5233 Sayılı Kanun

Terör olaylarından doğan zararlar için özel bir idari başvuru yolu vardır. 5233 sayılı Kanun, valilikler bünyesinde zarar tespit komisyonları kurmuştur.

  1. Başvuru

    Zarar gören, olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her halde olaydan itibaren bir yıl içinde komisyona başvurur.

  2. Tespit ve sulhname

    Komisyon zararı tespit eder ve bir sulhname tasarısı hazırlar.

  3. Kabul veya ret

    Tasarı otuz gün içinde imzalanmazsa kabul edilmemiş sayılır.

  4. Yargı yolu

    Sulhnameyi kabul etmeyen kişinin yargı yoluna başvurma hakkı saklıdır.

Danıştay, komisyon sürecinden sonra açılan davalarda sosyal risk ilkesini uygulamayı sürdürmektedir. Bu nedenle komisyon teklifinin yeterliliği dava öncesi dikkatle değerlendirilmelidir.

Tam Yargı Davası Nasıl Açılır?

İdareden tazminat istemek için açılan davaya tam yargı davası denir. Usul, zararın bir eylemden mi yoksa bir işlemden mi doğduğuna göre değişir. Süreler İdari Yargılama Usulü Kanunu‘nda düzenlenmiştir.

Zararın Kaynağı İzlenecek Yol Süre
İdari eylem (kaza, fiili müdahale) Önce idareye başvuru, sonra dava (İYUK m.13) Öğrenmeden itibaren 1 yıl, her halde 5 yıl içinde başvuru
İdarenin cevabı Açık ret veya 30 gün sessizlik 30 gün sonunda ret sayılır
Ret üzerine dava İdare mahkemesinde tam yargı davası 60 gün
İdari işlem (karar, ruhsat iptali vb.) İptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra dava (İYUK m.12) Dava açma süresi içinde
Süre Değişikliğine Dikkat

İdarenin başvuruya cevap verme süresi 2021 yılında 7331 sayılı Kanunla altmış günden otuz güne indirilmiştir. Eski kaynaklarda yer alan altmış günlük bekleme süresine göre hareket edilirse dava süresi kaçırılabilir.

Dava açılmadan önce yapılan idari başvurunun içeriği önemlidir. Başvuruda zarar kalemleri ve istenen tutar açıkça belirtilmelidir. İdari işlemlere karşı iptal davası sürecini memur disiplin cezası iptal davası ve riskli yapı tespitine itiraz yazılarımızda örnekleriyle anlattık.

Görevli Mahkeme ve İstisnalar

Kural olarak idarenin sorumluluğundan doğan davalara idare mahkemeleri bakar. Ancak bazı zarar türleri kanunla adli yargıya bırakılmıştır.

Zarar Türü Görevli Yargı Dayanak
İdari eylem ve işlemlerden doğan zararlar İdari yargı (idare mahkemesi) İYUK m.2
Kamu idaresine ait motorlu araçların verdiği zararlar Adli yargı Karayolları Trafik Kanunu m.110
Haksız gözaltı, tutuklama, el koyma Ağır ceza mahkemesi CMK m.141-142
İdarenin özel hukuk ilişkilerinden doğan zararlar Adli yargı Genel hükümler

Görev uyuşmazlıklarında son sözü Uyuşmazlık Mahkemesi söyler. Ceza muhakemesindeki koruma tedbirlerinden doğan tazminat yolunu malvarlığına el koyma yazımızda açıkladık. Kamu görevlisi olmayan işçilerin iş kazası tazminatları ise farklı kurallara tabidir. Bunun için iş kazası tazminat zamanaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Tazminat Kalemleri, Faiz ve 2026 Değişiklikleri

Maddi Tazminat

Tedavi giderleri, iş göremezlik kaybı, destekten yoksun kalma, mala gelen zarar ve kazanç kaybı istenebilir.

Manevi Tazminat

Ölüm, yaralanma veya kişilik haklarına saldırı nedeniyle duyulan acı ve elem için istenir.

Faiz

Kural olarak idareye başvuru tarihinden itibaren yasal faiz istenir. 2026 değişikliğiyle bazı kalemlerde kural değişmiştir.

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanunla Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine yeni hükümler eklenmiştir. Buna göre çalışma gücü kaybı ve destekten yoksun kalma zararlarında, bu tarihten sonra meydana gelen olaylar için faizin başlangıcı yeniden düzenlenmiştir. Değişikliğin idari yargıdaki uygulaması yeni şekillenmektedir. Ayrıntılar için yasal faiz oranı değişikliği yazımıza bakabilirsiniz.

2026 yılında açılan davalarda tek hâkim sınırı 486.000 TL, istinaf sınırı 55.000 TL’dir. Aynı Kanunla tek hâkimin verdiği kararlara karşı temyiz yolu kapatılmıştır. Bu nedenle davanın değeri dava açılırken bilinçli olarak belirlenmelidir. Davada avukatla temsil konusunu avukat bulundurma zorunluluğu yazımızda ele aldık.

Sıkça Sorulan Sorular

İdarenin kusursuz sorumluluk ilkesi nedir?
İdarenin, faaliyetlerinde hiçbir kusuru bulunmasa bile bu faaliyetler nedeniyle kişilerin uğradığı zararı karşılamasıdır. Dayanağı Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrasıdır. Risk, kamu külfetleri karşısında eşitlik ve sosyal risk ilkeleri bu sorumluluğun alt türleridir.
Hizmet kusuru ile kusursuz sorumluluk arasındaki fark nedir?
Hizmet kusurunda kamu hizmetinin kötü, geç veya hiç işlememesi nedeniyle zarar doğar. Kusursuz sorumlulukta ise idarenin bir kusuru yoktur, ancak faaliyetin niteliği gereği zarar karşılanır. Danıştay önce hizmet kusurunu araştırır, kusur yoksa kusursuz sorumluluğa geçer.
İdareye karşı tazminat davası için süre ne kadar?
Zarar bir idari eylemden doğduysa, zararın öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulmalıdır. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Ret üzerine altmış gün içinde idare mahkemesinde dava açılır.
İdare başvuruma cevap vermezse ne olur?
İdare otuz gün içinde cevap vermezse başvuru reddedilmiş sayılır. Bu sürenin sonundan itibaren altmış gün içinde tam yargı davası açılabilir. Süre 2021 yılında altmış günden otuz güne indirilmiştir.
Terör olayında zarar görenler nereye başvurur?
5233 sayılı Kanun uyarınca valilik bünyesindeki zarar tespit komisyonuna başvurulur. Süre, olayın öğrenilmesinden itibaren altmış gün ve her halde olaydan itibaren bir yıldır. Komisyonun önerdiği sulhname kabul edilmezse yargı yolu açıktır.
Kamu aracının çarpması sonucu tazminat davası hangi mahkemede açılır?
Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesi uyarınca kamu idarelerine ait motorlu araçların verdiği zararlarda adli yargı görevlidir. Bu davalar idare mahkemesinde değil, adliyede açılır.
Zarar görenin kusuru tazminatı etkiler mi?
Evet. Zarar görenin ağır kusuru illiyet bağını keserek idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırabilir. Kısmi kusur ise tazminattan indirim yapılmasına yol açar.

İdarenin kusursuz sorumluluk ilkesine dayanan tazminat talepleri, idari başvuru ve tam yargı davası süreci hakkında Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile görüşebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir. Ayrıntılar için İstanbul İdare Hukuku Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir. Yazıdaki bilgiler 15 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik suç isnadı içermez.