Aile Hukuku

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Davası 2026 | Boşanma Olmadan, İcra, Büyükanne Hakkı

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Davası | Boşanma Olmadan, İcra, Büyükanne Hakkı
TMK m. 323Çocukla kişisel ilişki kurulması davası; velayeti kendisine bırakılmayan veya çocuğuyla iletişim kuramayan ebeveynin, çocukla görüşme gün ve saatlerinin mahkeme tarafından belirlenmesini istediği bir aile hukuku davasıdır. Boşanma davası açılmadan bağımsız olarak açılabilir.

“Çocuğumu göremiyorum, ne yapabilirim?” sorusu; boşanma sürecinde veya boşanma olmaksızın milyonlarca ebeveyni ilgilendirmektedir. İstanbul Aile Hukuku Avukatı olarak Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; bu kapsamlı rehberde kişisel ilişki davasının tüm boyutlarını, engelleme durumlarını, büyükbaba/büyükanne haklarını ve Yargıtay içtihatlarını aktarmaktadır.

Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Davası Nedir?

TMK m. 323 — Kişisel İlişki Hakkı
TMK m. 323
“Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.”

Kişisel ilişki kurulması davası, velayeti diğer ebeveyne bırakılan ya da çocuğuyla görüşmesi engellenen ebeveynin, görüşme gün-saat-koşullarının mahkemece belirlenmesini talep ettiği davadır. Bu hak, çocuğun da temel bir hakkıdır.

Temel Bilgiler

  • Yasal Dayanak: Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 323. ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Çocuk Hakları Sözleşmesi m. 9 da ebeveynle kişisel ilişki hakkını güvence altına almaktadır.
  • En Önemli İlke: Mahkeme karar verirken sadece çocuğun üstün yararını (sağlığı, eğitimi, huzuru ve ahlaki gelişimini) gözetir. Ebeveynlerin anlaşmazlığı, nafaka uyuşmazlığı veya tarafların kusurları çocuğun görüşme hakkını ortadan kaldırmaz.
  • Boşanma Şartı Mı? Bu dava için taraflar arasında önceden bir boşanma davası olması gerekmez; evlilik birliği devam ederken veya boşanma dışında da bağımsız olarak açılabilir.
  • Üçüncü Kişiler: Sadece anne ve baba değil; çocuğun yararı gerektirdiği olağanüstü durumlarda büyükanne, büyükbaba gibi üçüncü kişiler de bu davanın tarafı olabilir (TMK m. 325).

Görevli ve Yetkili Mahkeme

  • Görevli Mahkeme: Aile Mahkemeleri görevlidir. Bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.
  • Yetkili Mahkeme: Bağımsız açılan davalarda yetkili mahkeme çocuğun yerleşim yeri (oturduğu yer) mahkemesidir. Boşanma davası içinde talep ediliyorsa boşanma davasına bakan mahkeme yetkilidir.

Boşanma Olmadan Dava Açılabilir mi?

Evet — Bağımsız Dava Açılabilir

Kişisel ilişki kurulması davası; boşanma davasından tamamen bağımsız açılabilir. Şu durumlarda bu yola başvurulur: Evlilik sürmesine rağmen eşlerden biri çocuğu diğerine göstermiyorsa. Fiili ayrılık söz konusu ama boşanma davası açılmamışsa. Evlilik dışı doğumlarda baba, kişisel ilişki hakkını kullanmak istiyorsa. Velayet kararı çıkmış; ancak görüşme kısıtlanmışsa. Dava çocuğun yerleşim yeri Aile Mahkemesi’ne verilecek dilekçeyle açılır.

Boşanma Devam Ederken Çocuğumu Nasıl Görebilirim?

Boşanma davası sürerken kişisel ilişki kurulması, tedbiren kişisel ilişki tesisi talebiyle mümkündür.

Tedbiren Kişisel İlişki Nedir?

Boşanma davası kesinleşmeden geçici bir tedbir kararıyla görüşme gün ve saatlerinin belirlenmesidir. Ana davayı gören mahkemeden talep edilir. Dilekçede “tedbiren kişisel ilişki tesisi” açıkça istenmelidir. Davayı yürüten aile mahkemesi 24-48 saat içinde karar verebilir.

Tedbir Talebinde Dikkat Edilecekler

Boşanma dava dilekçesine ek olarak veya duruşmada talep edilebilir. Mahkeme, tedbiri uygun bulursa hemen uygular. Tedbir kararı, boşanma kararı kesinleşene kadar yürürlükte kalır. Kararın uygulanmaması ilamlı icranın konusudur.

Çocuğunuzla kişisel ilişki davanızın açılması ve tedbiren kişisel ilişki talebi için İstanbul Aile Hukuku Avukatı Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.

Çocuk Gösterilmezse Ne Yapılmalı? İcra ve Ceza

Anne Çocuğu Göstermiyorsa

Mahkeme kararı varsa: İcra Müdürlüğü’ne başvurularak kararın icraya konulması sağlanır (İİK m. 341). İcra memurları; ilgili adrese giderek çocukla görüşmeyi sağlar. Karar yoksa: Bağımsız kişisel ilişki davası açılır. Aynı zamanda boşanma davası devam ediyorsa: Tedbiren kişisel ilişki tesisi talep edilir.

Baba Çocuğu Göstermiyorsa

Aynı yollar geçerlidir: Mahkeme kararı ihlali varsa icra yoluna başvurulur. Kararı ihlal eden taraf; mahkemeye şikâyet edilebilir. Yargıtay; çocukla görüşme kararını sürekli olarak engellemenin velayetin değiştirilmesi için güçlü bir gerekçe oluşturduğunu içtihat etmektedir.

Çocuğun Görüşmesini Engellemek Suç mu?

Mahkeme kararına rağmen çocuğun görüşmesini kasıtlı olarak engellemek; TCK m. 233 kapsamında “aile hükümlülüklerini yerine getirmeme” suçunu oluşturabilmektedir. Bunun yanı sıra İİK m. 341, kişisel ilişki kararına uymayan kişi hakkında üç aydan altı aya kadar tazyik hapsi uygulanmasına imkân tanımaktadır. Şikâyet, velayet veya kişisel ilişki kararını veren Aile Mahkemesi’ne ya da icra dairesine yapılır.

Durum Başvurulacak Yol Sonuç
Karar var — engelleme var İcra dairesine başvuru (İİK m. 341) Tazyik hapsi, zorla icra
Karar yok — çocuk gösterilmiyor Bağımsız kişisel ilişki davası Mahkeme kararıyla görüşme saatleri belirlenir
Boşanma devam ediyor Tedbiren kişisel ilişki talebi Acil tedbir kararıyla görüşme sağlanır
Çocuk başka ile kaçırıldı Savcılığa şikâyet + mahkemeye başvuru Çocuk teslim kararı, kaçırma suçu
Çocuk Göstermeme Velayetin Değişmesine Yol Açar mı?

Çocuk Göstermeme Velayetin Değişmesine Yol Açar mı?

Çocuk Göstermeme Velayetin Değişmesine Yol Açar mı?

Evet — Yargıtay İçtihadıyla Güçlü Gerekçe Oluşturur: Velayeti olan ebeveynin diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını sürekli ve kasıtlı olarak engellemesi; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi içtihadıyla velayetin değiştirilmesi için yeterli bir gerekçe oluşturabilmektedir. Mahkeme, çocuğun diğer ebeveynle sağlıklı ilişki kurmasını engelleyen tutumu, “çocuğun üstün yararına aykırılık” olarak değerlendirmektedir.

Büyükbaba, Büyükanne ve Diğer Akrabalar Dava Açabilir mi?

TMK m. 325 — Üçüncü Kişilerin Kişisel İlişki Hakkı
TMK m. 325
“Olağanüstü haller mevcutsa, çocuğun menfaatine uygun düştüğü ölçüde çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir.”

Büyükbaba ve Büyükanne

TMK m. 325 kapsamında büyükbaba ve büyükanne, çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Mahkeme; “olağanüstü hal” koşulunu arar. Anne veya babanın vefatı, ağır hastalığı ya da uzun süreli yurt dışında bulunması bu koşulu sağlayabilir.

Anne veya Baba Vefat Ederse

Ebeveynlerden biri hayatını kaybederse, vefat eden ebeveynin anne ve babası (çocuğun dedesi ve ninesi) kişisel ilişki davası açabilir. Mahkeme, çocuğun geçmişteki ilişkisini ve üstün yararını değerlendirerek karar verir.

Hala, Teyze, Amca

TMK m. 325, “özellikle hısımlar” ifadesiyle hala, teyze ve amca gibi akrabalara da bu imkânı tanımaktadır. Ancak mahkeme; bu kişiler için “olağanüstü hal” ve “çocuğun üstün yararı” kriterlerini daha dar yorumlamaktadır. Pratikte kabul edilmesi için somut ilişkinin varlığı kritik önem taşır.

Kişisel İlişki Hangi Durumlarda Kaldırılır veya Sınırlandırılır?

Kişisel İlişkinin Sınırlandırılması

Çocuğun psikolojik veya fiziksel sağlığına zarar verecek davranışlar. Görüşmelerin çocuğun okul ve günlük yaşamını olumsuz etkilemesi. Görüşmeler sırasında çocuğun diğer ebeveyn aleyhine yönlendirilmesi. Alkol/uyuşturucu kullanımı eşliğinde görüşme. Bu durumlarda mahkeme, görüşme saatlerini kısaltabilir veya refakatçi koşulu ekleyebilir.

Kişisel İlişkinin Tamamen Kaldırılması

Kişisel ilişki hakkının kötüye kullanılması (TMK m. 324). Çocuğa yönelik şiddet veya istismar. Çocuğun sağlığını ciddi tehlikeye atan davranışlar. Çocuğun kaçırılması ya da kaçırılma tehlikesi. Bu koşullarda Yargıtay; kişisel ilişkinin tamamen kaldırılmasını son çare olarak değerlendirmektedir.

Bebeklerde Kişisel İlişki Nasıl Düzenlenir?

Emzikli ve Küçük Bebeklerde Özel Düzenleme

Yargıtay; emzikli dönemde (ilk 6-12 ay) kişisel ilişki düzenlenirken bebeğin anneyle olan bağını koruması gerektiğini içtihat etmektedir. Bu dönemde genellikle: Haftalık kısa süreli gündüz görüşmeleri belirlenir. Görüşmeler annenin yanında veya tarafsız bir mekânda yapılabilir. Yatılı kişisel ilişki; bebek bağımsız yemek yiyebilecek ve temel bakımını üstlenebilecek yaşa (genellikle 3-4 yaş) ulaşana kadar ertelenir. Büyüdükçe görüşme süreleri kademeli olarak artırılır.

Çocuğun Görüşü Sorulur mu? Yatılı Kişisel İlişki Kaç Yaşında?

Yaş Grubu Çocuğun Görüşü Yatılı Kişisel İlişki
0–3 yaş Sorulmaz Genellikle verilmez (anne bağı korunur)
3–7 yaş Sosyal inceleme raporu ile dolaylı bilgi alınır Kademeli; önce hafta sonu gündüzleri, ilerleyerek gece
7–12 yaş Hâkim takdirine göre bizzat dinlenebilir Hafta sonu yatılı genellikle verilir
12 yaş ve üzeri Hâkim bizzat dinler; görüş belirleyici olabilir Uzun dönem yatılı kararlar mümkün

Sosyal İnceleme Raporu: Aile mahkemesi; uzman sosyal çalışmacı aracılığıyla aile ortamını inceletir. Çocuğun isteği ve psikolojik durumu; bu rapor aracılığıyla mahkemeye iletilir. Yargıtay, küçük çocukların görüşünü tek başına belirleyici olarak değerlendirmemektedir.

Nafaka Ödenmediği İçin Görüşme Engellenebilir mi?

Hayır — Nafaka ve Kişisel İlişki Birbirinden Bağımsızdır

Yargıtay; nafaka yükümlülüğü ile kişisel ilişki hakkının birbirinden tamamen bağımsız hukuki kurumlar olduğunu içtihat etmektedir. Nafaka ödemeyen ebeveynin kişisel ilişki hakkı engellenemez. Nafaka alacaklısının yapması gereken, icra yoluyla alacağını tahsil etmektir. Benzer şekilde kişisel ilişki hakkını kullanan ebeveynin nafaka borcunu ödemesi de ayrı bir yükümlülüktür. Bunların birbiriyle takası mümkün değildir.

Karar Kesinleşmeden İcraya Konulabilir mi?

Evet — Kişisel İlişki Kararı Kesinleşmeden İcraya Konulabilir

Yargıtay içtihadıyla yerleşmiş olan bu uygulamaya göre kişisel ilişki kurulmasına dair mahkeme kararları, kesinleşme beklenmeksizin ilamlı icra yoluyla uygulanabilmektedir. HMK m. 350 ve devamı çerçevesinde; taraflar kararın kesinleşmesini beklemeden icra dairesine başvurabilir. Bu durum özellikle önemlidir çünkü boşanma davalarında temyiz süreci yıllarca sürebilmekte, bu süre zarfında çocuğun diğer ebeveynle ilişkisinin kesilmesi telafisi güç zararlara yol açmaktadır.

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Y2HD — Kişisel İlişki Hakkı Engellenemez, Nafaka ile BirleştirilemezYargıtay 2. Hukuk Dairesi, nafaka borcunun ödenmemesinin kişisel ilişki hakkını ortadan kaldırmayacağını; bu iki hakkın birbirinden bağımsız olduğunu ve birisinin diğerine karşı baskı aracı olarak kullanılamayacağını içtihat etmektedir.

Y2HD — Kişisel İlişkiyi Engelleme Velayetin Değiştirilmesi SebebidirYargıtay, kişisel ilişki hakkının velayeti haiz ebeveyn tarafından sürekli ve kasıtlı olarak engellenmesinin çocuğun üstün yararına açıkça aykırı olduğunu ve velayetin diğer ebeveyne devredilmesi için yeterli gerekçe oluşturabileceğini içtihat etmektedir.

Y2HD — Büyükanne ve Büyükbabanın Kişisel İlişki HakkıYargıtay, TMK m. 325 kapsamında büyükanne ve büyükbabanın çocukla kişisel ilişki kurma hakkının tanınabileceğini; ancak olağanüstü hal koşulunun ve çocuğun üstün yararının somut olarak değerlendirilmesi gerektiğini içtihat etmektedir. Ebeveynlerden birinin vefatı halinde vefat eden ebeveynin anne-babasının kişisel ilişki hakkının daha kolay kabul edileceğini içtihat etmektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

Çocukla kişisel ilişki kurulması kararının kesinleşmesi gerekir mi?

Hayır. Yargıtay içtihadıyla yerleşmiş uygulamaya göre; kişisel ilişki kurulmasına ilişkin mahkeme kararları kesinleşmeden ilamlı icra yoluyla uygulanabilmektedir. Bu, çocukla görüşmenin temyiz sürecinin sonuçlanması beklenmeden başlatılabilmesi anlamına gelmektedir.

Kişisel ilişki hangi durumlarda kaldırılır?

TMK m. 324 kapsamında: Kişisel ilişki hakkının kötüye kullanılması (çocuğun yönlendirilmesi, kaçırılması, diğer ebeveyn aleyhine kışkırtılması). Çocuğa yönelik şiddet veya istismar. Çocuğun psikolojik veya fiziksel sağlığını ciddi tehlikeye atan davranışlar. Yargıtay; kaldırmayı son çare olarak değerlendirmekte ve önce sınırlandırma yolunu önermektedir.

Torunla kişisel ilişki kurmak yasal mıdır?

Evet. TMK m. 325 kapsamında büyükanne ve büyükbaba; “olağanüstü hal mevcutsa ve çocuğun üstün yararına uygunsa” çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir. Ebeveynlerden birinin vefatı, ağır hastalık veya uzun süreli yurt dışı gibi durumlarda mahkeme bu hakkı tanıyabilmektedir.

Boşanma davası açmadan çocukla kişisel ilişki davası açılabilir mi?

Evet. Kişisel ilişki kurulması davası; boşanmadan tamamen bağımsız olarak açılabilir. Evlilik devam ederken, evlilik dışı doğumlarda veya fiilî ayrılık durumunda da çocuğun yerleşim yeri Aile Mahkemesi’ne başvurulabilir.

Çocukla kişisel ilişki kurulması davası ne kadar sürer?

Davalar; Aile Mahkemesi’nin iş yüküne, şehre ve davanın karmaşıklığına göre ortalama 4-12 ay arasında sonuçlanmaktadır. Uzman sosyal çalışmacı raporu alınması süreci uzatabilmektedir. Acil durumlarda tedbiren kişisel ilişki talebiyle 24-48 saat içinde geçici düzenleme yapılabilir.

Mahkeme kararına rağmen çocuk gösterilmezse cezası nedir?

İİK m. 341 kapsamında: Her ihlal için 3 aydan 6 aya kadar tazyik (zorlama) hapsi uygulanabilir. TCK m. 233 kapsamında aile hükümlülüklerini yerine getirmeme suçu oluşabilir. Mahkeme; süregelen engellemelerde velayetin değiştirilmesine de hükmedebilir.

Nafaka ödenmediği için çocukla görüşme hakkı engellenebilir mi?

Hayır. Nafaka yükümlülüğü ile kişisel ilişki hakkı birbirinden tamamen bağımsız hukuki kurumlardır. Nafaka ödemeyen ebeveynin görüşme hakkı engellenemez. Nafaka alacaklısı; icra yoluyla alacağını tahsil etmelidir. Bu konudaki Yargıtay içtihadı kesin ve tutarlıdır.

Çocukla kişisel ilişki davası, tedbiren kişisel ilişki talebi ve mahkeme kararının icrası için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir