Blog
Gaiplik Davası Nedir? | Kimler Açabilir, Süreler, Miras ve Evlilik Hukuku 2026
TMK m. 32–35Gaiplik davası, kendisinden uzun süre haber alınamayan veya ölüm tehlikesi içinde kaybolan bir kişinin ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunduğunda, mahkeme kararıyla kişiliğin sona erdirilmesi için açılır.
Uzun süredir haber alınamayan ya da ölüm tehlikesi altında kaybolan bir yakınınız için gaiplik kararı alınması hem miras hem de aile hukuku bakımından kritik sonuçlar doğurmaktadır. İstanbul Aile Hukuku Avukatı olarak Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu bu rehberde gaiplik davasının şartlarını, sürelerini, mahkeme sürecini, miras üzerindeki etkisini ve evlilik ile gaiplik arasındaki hukuki bağı aktarmaktadır.
İçindekiler
- Gaiplik Nedir? – TMK m. 32
- Gaiplik Şartları ve Süreleri
- Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Dava Süreci
- Gaiplik Kararı En Az Kaç Yıldır?
- Gaiplik Davası Kimler Açabilir?
- Gaiplik Örnekleri Nelerdir?
- Gaip Olan Kişinin Mirası Nasıl Olur?
- Evlilik Gaiplik Kararıyla Sona Erer mi?
- Yargıtay Kararlarından Örnekler
- Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik Nedir? – TMK m. 32
Gaiplik, bir kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolması ya da uzun süre haber alınamaması nedeniyle mahkeme tarafından ölüme eşdeğer sonuçlar doğuracak şekilde hukuki kişiliğine son verilmesidir.
TMK m. 32
Ölüm belgesi, ölümün tıbbi olarak tespit edildiği ve nüfus müdürlüğüne bildirilen belgedir. Gaiplik kararı ise ölümün kesin olarak bilinmediği, ancak kuvvetli olasılık bulunduğu durumlarda mahkeme tarafından verilen hukuki karardır. Gaiplik, ölüme eşdeğer hukuki sonuçlar doğurur ancak kişi ortaya çıkarsa bu karar kaldırılabilir.
Gaiplik Şartları ve Süreleri
- Ölüm tehlikesi: Kişi ölüm tehlikesi altında kaybolmuşsa son haber alınma tarihinden üzerinden en az 1 yıl geçmelidir. Deprem, sel, yangın, deniz kazası, savaş gibi durumlarda bu hüküm uygulanır.
- Uzun süre haber alamama: Kişiden uzun zamandan beri haber alınamıyorsa son haber alınma tarihinden üzerinden en az 5 yıl geçmelidir. Herhangi bir ölüm tehlikesi olmaksızın kayıplarda bu süre esas alınır.
Ölüm Tehlikesi
Deprem, sel, kaza gibi ölüm tehlikesi altında kaybolma
Uzun Süre Haber Yok
Herhangi bir ölüm tehlikesi olmaksızın kaybolma
İlan Süresi
İlk ilandan itibaren bekleme süresi
Görevli ve Yetkili Mahkeme
- Mahkeme: Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Gaiplik davası, çekişmesiz yargı işi olduğundan aile mahkemesinde değil, Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülür.
- Yetki: Kayıp kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesidir. Türkiye’de hiç yerleşmemişse, nüfus sicilinde kayıtlı olduğu yer, o da yoksa anne veya babasının kayıtlı olduğu yer mahkemesi yetkilidir.
Dava Süreci
- İlan süreci: Dava çekişmesiz yargı işidir. Hâkim, kayıp kişinin bulunması veya bilgi verilmesi için gazeteyle veya ilan yoluyla çağrı yapar. İlk ilandan itibaren en az 6 ay beklenir.
- Karar: İlandan sonuç alınamazsa mahkeme gaipliğe karar verir. Karar, tehlikenin veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm doğurur. Evlilik, gaiplik kararıyla kendiliğinden sona ermez. Ayrıca evliliğin feshi davası açılması gerekir.
-
Sulh Hukuk Mahkemesi’ne BaşvuruGaiplik talebine ilişkin dilekçe, kayıp kişinin son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’ne verilir. Dilekçeye; kayıp kişiye ait kimlik bilgileri, son haber alınma tarihi ve koşulları, olayı belgeleyen kaynaklar eklenir.
-
Mahkeme Tarafından İlan Yoluna BaşvurulmasıHâkim, kayıp kişinin bulunması veya bilgi verilmesi için ilan yapar. İlan; Resmî Gazete, yerel gazete veya diğer uygun kanallarla gerçekleştirilir. İlk ilandan itibaren en az 6 ay beklenir.
-
Bekleme Süresinin Tamamlanması6 aylık süre boyunca kayıp kişiye ilişkin herhangi bir bilgi gelmezse, mahkeme gaiplik kararı için gerekli koşulların oluştuğunu değerlendirmeye başlar.
-
Gaiplik KararıMahkeme, gerekli koşulların sağlandığını tespit ederse gaipliğe karar verir. Karar, tehlikenin veya son haberin alındığı günden itibaren geriye dönük hüküm doğurur. Kararın kesinleşmesiyle birlikte nüfus kaydına işlenir.
Gaiplik davası açılması, miras işlemleri ve evliliğin feshi konularında İstanbul Aile Hukuku Avukatı Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.
Gaiplik Kararı En Az Kaç Yıldır?
| Durum | Son Haber Alındıktan Sonra Geçmesi Gereken Süre | Örnek |
|---|---|---|
| Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | En az 1 yıl | Deprem, sel, yangın, deniz kazası, uçak kazası, savaş |
| Uzun süre haber alamama (tehlikesiz) | En az 5 yıl | Yurt dışına gidip haber kesme, kaybolma |
Süre Başlangıcı: 1 yıl ve 5 yıllık süreler, son haberin alındığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Olayın gerçekleştiği tarih değil, son haberin alındığı tarih esas alınır. Bu tarih, davanın temelini oluşturduğundan delillerle belgelenmelidir.
Gaiplik Davası Kimler Açabilir?
Gaiplik Davası Kimler Açabilir?
TMK m. 32, gaiplik davasını açma hakkını “hakları bu ölüme bağlı olanlara” tanımaktadır.
Davayı Açabilecekler
Mirasçılar (yasal ve atanmış). Eş. Ölüme bağlı haklarından yararlanacak diğer kişiler (örn. sigorta lehtarları, belirli alacaklılar). Savcılık (kamu yararı gerektirdiğinde).
Hukuki Menfaat Şartı
Davayı açacak kişinin, kayıp kişinin ölümüne hukuken bağlı bir menfaati bulunması gerekmektedir. Uzak akraba ya da arkadaşların doğrudan davayı açma hakkı bulunmamaktadır. Menfaatin somut ve hukuki nitelikte olması şarttır.
Gaiplik Örnekleri Nelerdir?
Gaiplik kararı, pek çok farklı hayat durumunda gündeme gelebilmektedir.
Ölüm Tehlikesine Dayanan Örnekler (1 Yıl)
Deprem enkaz bölgesinde kaybolan ve cesedine ulaşılamayan kişi. Sele kapılıp kaybolan kişi. Deniz kazasında kaybolan kişi (Marmara Denizi’nde batan tekne). Savaş bölgesinde kaybolan asker veya sivil. Uçak veya tren kazasında kayıp olan.
Uzun Süre Haber Alınamama Örnekleri (5 Yıl)
Yurt dışına gidip 5 yılı aşkın süredir haber vermeyen kişi. Türkiye’den ayrılıp nerede olduğu bilinmeyen kişi. Uzun yıllar önce ayrılıp bir daha dönmeyen kişi. Gözaltına alındıktan sonra bir daha haber alınamayan kişi (zorunlu kayıp).
Gaip Olan Kişinin Mirası Nasıl Olur?
Gaiplik kararı, miras açısından son derece önemli hukuki sonuçlar doğurmaktadır.
Gaiplik kararı kesinleştiğinde miras, karar tarihinden değil tehlikenin veya son haberin alındığı tarihten itibaren açılmış sayılır. Mirasçılar mirası paylaşabilir. Ancak gaiplik kararı ölüm gibi kesin değildir. Kişi, geri döner ya da hayatta olduğu anlaşılırsa mirasçılar aldıklarını iade etmek zorunda kalabilir. Bu nedenle mahkeme, mirasçıların güvence göstermesini isteyebilir.
| Aşama | Açıklama |
|---|---|
| Gaiplik kararının kesinleşmesi | Miras; tehlike veya son haberin alındığı günden itibaren açılmış sayılır |
| Mirasın teslimi | Mirasçılar paylarını alabilir; ancak güvence gösterilmesi istenebilir |
| Gaip kişinin ortaya çıkması | Gaiplik kararı kalkar; mirasçılar aldıklarını iade etmek zorunda kalabilir |
| Tapuya tescil | Taşınmazlar; gaiplik kararına dayanılarak mirasçılar adına tescil ettirilebilir |
Evlilik Gaiplik Kararıyla Sona Erer mi?
Bu, gaiplik hukuku bakımından en önemli yanılgılardan biridir. TMK m. 131, gaiplik kararının evliliği kendiliğinden sona erdirmediğini açıkça düzenlemektedir. Eşin gaipliğine karar verilmiş olması, evlilik birliğini otomatik olarak bitirmez. Evliliği sona erdirmek isteyen eş, ayrıca evliliğin feshine ilişkin dava açmak zorundadır. Bu dava, boşanma davası değil, gaipliğe dayanan özel fesih davasıdır ve Aile Mahkemesi’nde görülür.
Evliliğin Feshi Davası — TMK m. 131: Eş, gaiplik kararı üzerine evliliğin feshine ilişkin davayı Aile Mahkemesi’nde açmalıdır. Fesih kararı kesinleşmeden evlilik devam eder. Gaip olan kişi ortaya çıktığında fesih davası sürmekteyse dava düşebilir. Kararlaşmışsa eşler dilerlerse yeniden evlenebilirler. Bu durum, eşin yeniden evlenme hakkı bakımından da belirleyicidir.
Yargıtay Kararlarından Örnekler
Y2HD — Gaiplik Kararı Kesinleşmeden Evlilik FeshedilemezYargıtay 2. Hukuk Dairesi, gaiplik kararının kesinleşmesi gerekmeksizin eşin evliliğin feshini talep edemeyeceğini içtihat etmektedir. Gaiplik kararı önce alınmalı, ardından evliliğin feshi davası açılabilir.
Y2HD — Son Haber Tarihinin İspat Yükü DavacıdadırYargıtay, gaiplik davasında son haberin alındığı tarihin; davacı mirasçılar ya da talep sahibi tarafından delillerle ispatlanması gerektiğini içtihat etmektedir. Bu tarih hem sürenin başlangıcı hem de miras açısından belirleyici olduğundan özellikle önem taşımaktadır.
Yargıtay — Gaip Kişinin Dönmesi Hâlinde Mirasın İadesiYargıtay, gaip olduğu düşünülerek miras paylaştırılan ancak sonradan ortaya çıkan kişinin; elinden çıkan mallarının iadesini isteyebileceğini ve bu hakkın zamanaşımına tabi olduğunu içtihat etmektedir. İyi niyetle elinden çıkarmış mirasçılar yalnızca zenginleşme ölçüsünde sorumlu tutulabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik kararı en az kaç yıldır?
İki farklı süre öngörülmüştür: (1) Ölüm tehlikesi altında kaybolma: Son haber alındıktan en az 1 yıl geçmelidir. Deprem, sel, deniz kazası, savaş gibi durumlar bu kapsamdadır. (2) Uzun süre haber alamama (tehlikesiz): Son haber alındıktan en az 5 yıl geçmelidir. Bunların yanı sıra mahkeme, ilan aşamasını da tamamlamak zorundadır. İlk ilandan itibaren en az 6 ay beklenir.
Gaiplik davası kimler açabilir?
TMK m. 32 uyarınca “hakları bu ölüme bağlı olanlar” davayı açabilir. Bunlar başlıca: Mirasçılar (yasal ve atanmış), eş, sigorta lehtarları ve alacaklılar gibi kayıp kişinin ölümüne hukuken bağlı bir menfaati bulunan kişilerdir. Savcılık da kamu yararı gerektirdiğinde başvurabilir. Uzak akraba ya da arkadaşların doğrudan hukuki menfaati yoksa davayı açma hakları bulunmamaktadır.
Gaiplik örnekleri nelerdir?
Ölüm tehlikesine dayanan örnekler (1 yıl): Deprem enkazında kayıp, sele kapılma, deniz/uçak kazasında kayıp, savaş bölgesinde kaybolan kişi. Uzun süre haber alınamama örnekleri (5 yıl): Yurt dışına gidip 5+ yıl haber vermeyen, Türkiye’den ayrılıp nerede olduğu bilinmeyen, uzun yıllar önce ayrılıp bir daha dönmeyen kişiler.
Gaip olan bir kişinin mirası nasıl olur?
Gaiplik kararının kesinleşmesiyle birlikte miras, tehlike veya son haberin alındığı tarihten itibaren açılmış sayılır ve mirasçılar paylarını alabilir. Ancak gaip kişi ortaya çıkarsa, mirasçılar aldıklarını iade etmek zorunda kalabilir. Bu nedenle mahkeme, güvence isteyebilir. Gaip kişinin taşınmazları, gaiplik kararına dayanılarak mirasçılar adına tescil ettirilebilir.
Gaiplik kararı sonrası evlilik otomatik olarak biter mi?
Hayır. Gaiplik kararı, evliliği kendiliğinden sona erdirmez. TMK m. 131, eşin ayrıca evliliğin feshine ilişkin dava açması gerektiğini düzenlemektedir. Bu dava, gaiplik kararı kesinleştikten sonra Aile Mahkemesi’nde açılır. Boşanma davası değil gaipliğe dayanan özel bir fesih davasıdır.
Gaiplik davası, miras işlemleri ve evliliğin feshi konularında Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.