İş Hukuku

Eksik Yatan Sigorta Primleri ve AGİ Alacakları | Zamanaşımı ve Hizmet Tespit Davası 2026

Eksik Yatan Sigorta Primleri ve Asgari Geçim İndirimi (AGİ/İstisna) Alacakları
İki Ayrı Hak Kaybı AlanıEksik yatan sigorta primleri ve AGİ alacakları, iş hukukunda çalışanların geriye dönük olarak talep edebileceği iki temel hak kaybı alanıdır. Her ikisinde de 5 yıllık zamanaşımı geçerli olmakla birlikte başlangıç tarihleri ve talep yöntemleri farklılık göstermektedir.

“İşverenum gerçek maaşımı değil asgari ücreti SGK’ya bildiriyor. Ne yapabilirim?” sorusu, on binlerce çalışanı doğrudan ilgilendiren ve emeklilik, kıdem ve işsizlik haklarını derinden etkileyen kritik bir iş hukuku meselesidir. Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu bu rehberde eksik prim ve AGİ alacaklarının hukuki boyutlarını, zamanaşımı sürelerini ve talep yollarını aktarmaktadır.

Maaşın Asgari Ücretten Gösterilmesi Nedir?

Pratikte çok yaygın olan bu durum şu şekilde işlemektedir: İşçinin gerçek aylık maaşı örneğin 45.000 TL’dir. İşveren, 22.104 TL’yi (2026 asgari ücret) banka aracılığıyla yatırır ve geri kalan 22.896 TL’yi elden nakit öder. SGK’ya ise yalnızca 22.104 TL üzerinden prim bildirir.

Bu Uygulamanın Çalışana 4 Temel Zararı

Emekli Maaşı: Emeklilik maaşı SGK’ya bildirilen prime göre hesaplandığından gerçek maaşın tamamı üzerinden prim yatırılmadığında emekli aylığı düşük kalır.

Kıdem Tazminatı Tavanı: Mahkeme hesabında gerçek ücret esas alınır ancak SGK kaydındaki eksiklik ispatı zorlaştırır.

İşsizlik Ödeneği: İşsizlik ödeneği, son 4 aylık sigortalı kazanca göre hesaplandığından eksik bildirilen ücret, ödeneği de düşürür.

Maluliyet ve İş Kazası Geliri: SGK’nın ödeyeceği tüm gelirler eksik primden olumsuz etkilenir.

1. Eksik Yatan Sigorta Primleri ve Haklarınız

İşverenlerin prim maliyetini düşürmek amacıyla işçinin gerçek ücretini SGK’ya bildirmemesi yasalara aykırıdır.

  • Haklı Nedenle Fesih ve Kıdem Tazminatı: Sigorta primlerinin eksik yatırıldığını (maaşın düşük gösterildiğini) fark eden işçi, 4857 sayılı İş Kanunu uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. Bu durumda en az 1 yıllık kıdemi varsa istifa etmiş dahi olsa kıdem tazminatına hak kazanır.
  • Geriye Dönük Hak Arama (Hizmet Tespit Davası): Eksik yatan primlerin tamamlanması ve gerçek maaşın tescili için İş Mahkemesinde Hizmet Tespit Davası (veya ücret tespiti davası) açılması gerekir.
  • Zamanaşımı Süresi: Hizmet tespit davalarında 5 yıllık hak düşürücü süre vardır. Bu süre, işçinin o işyerinden ayrıldığı (hizmetinin geçtiği) yılın sonundan itibaren başlar. Ancak işçi sigortalı gösterilmiş ama sadece ücreti eksik bildirilmişse Yargıtay kararlarına göre ücret tespiti taleplerinde bu süre duruma göre esnetilebilmektedir.
  • Şikayet Yolu: Dava açmadan önce Sosyal Güvenlik Kurumu’na yazılı dilekçeyle başvurulabilir veya ALO 170 hattı üzerinden ihbarda bulunulabilir. Ancak idari denetimler geriye dönük olarak genellikle sınırlı bir dönemi (kural olarak son 1 yılı) kapsadığı için kesin çözüm çoğunlukla mahkeme kararıdır.
5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu m. 80 — Prim Bildirimi
5510 s. K. m. 80
İşveren, sigortalının gerçek kazancı üzerinden prim bildirmekle yükümlüdür. Gerçek ücretten düşük bildirim; idari para cezası, gecikme zammı ve rücu hakkının doğmasına neden olur. İşçi, gerçek ücretini ispat etmesi halinde eksik primler SGK tarafından geriye dönük olarak tescil edilir.

Eksik prim alacakları ve hizmet tespit davası için Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

2. Asgari Geçim İndirimi (AGİ) ve İstisna Alacakları

AGİ ve güncel vergi istisnaları konusunda takvim dönemine göre kritik bir ayrım bulunmaktadır:

  • AGİ Kaldırıldı (01.01.2022 Sonrası): 7349 sayılı Kanun ile 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren AGİ uygulaması tamamen kaldırılmıştır. Bu tarihten itibaren asgari ücret seviyesindeki tüm kazançlar doğrudan Gelir Vergisi ve Damga Vergisinden muaf (istisna) tutulmuştur. Dolayısıyla günümüzde işverenin işçiye ayrıca nakit olarak ödeyeceği bir “AGİ” kalemi bulunmamaktadır. Muafiyet doğrudan bordro üzerinde vergi kesilmeyerek net ücrete yansıtılır.
  • Geriye Dönük AGİ Alacakları (2022 Öncesi): Eğer işvereniniz 2022 yılı öncesindeki dönemlerde devletten mahsup ettiği AGİ tutarlarını size eksik ödediyse veya hiç ödemediyse bu tutarlar ücret alacağı niteliğindedir.
  • Zamanaşımı Süresi: İş hukukunda ücret ve ücret benzeri alacaklar 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olduğu (ödenmesi gereken) tarihten itibaren başlar.
2022 Sonrası Durum — AGİ Yok Ama İstisna Var

2022’den itibaren “Asgari Geçim İndirimi” adlı ayrı bir ödeme kalmadı. Yerine geçen uygulama, asgari ücret tutarına karşılık gelen kısmın Gelir Vergisi ve Damga Vergisi matrahından düşülmesidir. Bordronuzda bu vergi kesilmiyorsa istisna doğru uygulanıyor demektir. Eğer işvereniniz bu muafiyeti uygulamamışsa (bordro hatası), eksik net ücret olarak talep edilebilir.

Karşılaştırma ve Özet Tablo

Unsur Eksik Sigorta Primleri AGİ Alacakları (2022 Öncesi)
Yasal Niteliği Kamu düzenini ilgilendiren sosyal güvenlik hakkı Ücret eki niteliğinde işçilik alacağı
Zamanaşımı İşten ayrılan yılın sonundan itibaren 5 yıl Hakkın doğduğu tarihten itibaren 5 yıl
Talep Yöntemi İş Mahkemesinde Hizmet Tespit Davası Arabuluculuk ve sonrasında İşçilik Alacakları Davası
İşçiye Etkisi Emekli maaşı, işsizlik ödeneği ve kıdem tazminatını doğrudan düşürür Net maaş hak kaybına yol açar
Güncel Durum Hâlâ geçerli — prim bildirimi zorunluluğu devam ediyor AGİ kaldırıldı, 2022 sonrası GV istisnası bordro yoluyla
Maaşı Asgari Ücretten Gösteren İşverenin Cezası

Maaşı Asgari Ücretten Gösteren İşverenin Cezası

Maaşı Asgari Ücretten Gösteren İşverenin Cezası 2026

SGK İdari Para Cezası

5510 sayılı Kanun kapsamında gerçek ücreti eksik bildiren işveren için her ay için idari para cezası uygulanır. SGK denetçisi tespitinde; eksik prim farkı + gecikme zammı + ceza aynı anda talep edilir. 2026 yılında SGK para cezaları, asgari ücret katsayısına göre hesaplanmaktadır.

Vergi Cezası ve Rücu

Gerçek ücretin düşük beyan edilmesi aynı zamanda vergi kaçakçılığı anlamına gelebilir. Gelir İdaresi Başkanlığı, vergi tarhiyatı ve vergi ziyaı cezası uygulayabilir. SGK, ödediği gelir ve ödenekleri işverenden rücu yoluyla tahsil etme hakkına sahiptir.

Asgari Ücretin Altında Maaş Ödemek: 4857 sayılı İş K. kapsamında, asgari ücretin altında ücret ödenmesi kesinlikle yasaktır. İşveren, brüt asgari ücreti (2026: 22.104 TL) bordroya yansıtmak ve üzerinden tam prim yatırmak zorundadır. Asgari ücretin altında ödeme yapılması; iş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle feshedilmesine zemin hazırlar.

Asgari Ücret GV İstisnası Nasıl Hesaplanır?

2022 Sonrası Yeni Sistem — Asgari Ücret İstisna Matrahı

GVK’ya eklenen 23/18. bent kapsamında 1 Ocak 2022’den itibaren ücretlilerin elde ettiği gelirin asgari ücrete isabet eden kısmı Gelir Vergisinden istisnadır. Damga vergisi de asgari ücret tutarında kesilmez. Bordronuzda hesaplama şu şekilde işler: Toplam Brüt Ücret üzerinden hesaplanan GV matrahından asgari ücrete isabet eden GV tutarı düşülür ve kalan matrah üzerinden vergi hesaplanır. İşvereniniz bu istisnayı uygulamazsa bordronuzda haksız GV ve damga vergisi kesiliyor demektir. Fark, ücret alacağı olarak talep edilebilir.

Dönem Uygulama İşçiye Etkisi
2022 öncesi AGİ — nakit ödeme (medeni durum + çocuk sayısına göre) Her ay ayrıca ödenir, ödenmezse ücret alacağı doğar
01.01.2022 ve sonrası Asgari ücret GV ve damga vergisi istisnası — bordro üzerinden Nakit ödeme yok, bordroda vergi düşülmeyerek net ücrete yansıtılır

Yargıtay Kararlarından Örnekler

Y9HD — Eksik Prim Haklı Fesih Hakkı DoğururYargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin sigorta primlerini gerçek ücret yerine asgari ücret üzerinden yatırmasının İş Kanunu m. 24/II-e kapsamında haklı fesih sebebi oluşturduğunu ve bu gerekçeyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatına hak kazandığını içtihat etmektedir.

Y21HD — Hizmet Tespit Davası ZamanaşımıYargıtay 21. Hukuk Dairesi, işçinin sigortalı gösterildiği ancak gerçek ücretinin eksik bildirildiği durumlarda ücret tespiti taleplerinin hizmet tespit davası zamanaşımından ayrı değerlendirilebileceğini içtihat etmektedir. Her somut olay, tespit edilen işçi statüsüne göre farklı değerlendirme gerektirir.

Y9HD — AGİ Ücret Alacağı NiteliğindedirYargıtay 9. Hukuk Dairesi, devletten mahsup edilen AGİ tutarlarının işçiye yansıtılmaması halinde bu tutarların ücret alacağı niteliği taşıdığını ve işçilik alacakları davası yoluyla geriye dönük olarak talep edilebileceğini içtihat etmektedir. AGİ alacaklarında arabuluculuk dava şartı aranmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sigorta primi eksik yatan bir işçinin hakları nelerdir?

Dört temel hak mevcuttur: (1) Haklı fesih hakkı — iş sözleşmesini derhal feshedip kıdem tazminatı talep etmek. (2) Hizmet tespit davası — İş Mahkemesi’nde gerçek ücretin tescilini istemek. (3) SGK’ya şikayet — ALO 170 veya yazılı dilekçeyle ihbar (sınırlı geriye dönük etki). (4) Ücret farkı davası — eksik prim nedeniyle oluşan net maaş ve tazminat farkının talep edilmesi. Tüm bu haklarda 5 yıllık süre gözetilmelidir.

Asgari ücret GV istisnası nasıl hesaplanır?

01.01.2022’den itibaren AGİ kaldırıldı, yerine GV istisnası geldi. Hesaplama: Toplam brüt ücret üzerinden GV hesaplanır. Asgari ücrete (22.104 TL) tekabül eden GV matrahı istisna kapsamında matrahtan düşülür. Kalan matrah üzerinden GV kesintisi yapılır. Damga vergisinde de asgari ücret tutarı matrah dışı bırakılır. Bu işlem bordro üzerinde gerçekleşir, işçiye ayrıca nakit ödeme yapılmaz.

Sigorta primlerinin eksik yatırılması ile ilgili Yargıtay kararı nedir?

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, eksik prim bildirimini haklı fesih sebebi olarak kabul etmektedir. Yargıtay 21. Hukuk Dairesi ise ücret tespiti ve hizmet tespit davalarında sigortalı gösterilen ancak ücreti eksik bildirilen işçilerin durumunu ayrı ele almaktadır. Her iki daire de gerçek ücretin ispatında; banka dökümü, iş yeri yazışmaları, tanık beyanı ve emsal ücret araştırmasının esas alınacağını içtihat etmektedir.

Sigorta eksik yatırılırsa ne olur?

İşçi için: Emekli maaşı düşük kalır, işsizlik ödeneği azalır, kıdem tabanı etkilenir. İşveren için: SGK idari para cezası + gecikme zammı + prim farkı. Vergi ziyaı cezası uygulanabilir. İşçinin haklı fesih davası açması halinde kıdem tazminatı + ücret farkı ödenebilir. Ayrıca işçi, hizmet tespit davası açarak gerçek ücretinin SGK’ya tescilini sağlayabilir.

Eksik yatırılan sigorta primleri için zamanaşımı kaç yıl?

Hizmet tespit davalarında 5 yıllık hak düşürücü süre geçerlidir. Bu süre, işçinin o işyerinden ayrıldığı yılın sonundan itibaren başlar. Ücret tespiti talepleri için bu süre duruma göre farklı yorumlanabilmektedir. Sözleşme hâlâ devam ediyorsa süre henüz işlemiyor olabilir. Kesin hukuki değerlendirme için avukata başvurulması önerilmektedir.

Eksik sigorta primi, AGİ alacakları ve hizmet tespit davası konularında Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir