Blog
Vasi Tayini ve Kısıtlama Davası: Şartlar ve Süreç 2026
Vasi tayini, kendi işlerini göremeyen ergin bir kişinin kısıtlanarak onu temsil edecek bir vasinin sulh hukuk mahkemesince atanmasıdır. Kısıtlama sebepleri akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık ve bağımlılık, hapis cezası ve kişinin kendi isteğidir (TMK m.405-408). Akıl hastalığında resmî sağlık kurulu raporu şarttır. Vasi olarak öncelikle eş veya yakın hısım atanır ve vasi önemli işlemler için mahkeme izni almak zorundadır.
Son güncelleme: 16 Kasım 2026 | Hazırlayan: Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu
Alzheimer hastalığı ilerleyen bir ebeveyn, bağımlılık nedeniyle malvarlığını tüketen bir aile üyesi veya engelli bir yakın için en sık sorulan soru, kişinin işlerini kimin ve nasıl yöneteceğidir. Bu sorunun hukuki cevabı vesayettir.
Bu rehberde vasi tayini ve kısıtlama davası için gereken şartları, dava sürecini, vasinin görev ve yetkilerini, 12. Yargı Paketiyle gelen elektronik satış kuralını ve 14 Yargıtay kararını anlatıyoruz.
İçindekiler
- Vasi Tayini ve Kısıtlama Nedir?
- Kısıtlama Sebepleri (TMK 405-408)
- Vasi Tayini Davası Nasıl Açılır?
- Sağlık Kurulu Raporu ve Kişinin Dinlenmesi
- Vasi Kim Olabilir?
- Vasinin Görevleri ve Hesap Verme
- Mahkeme İznine Tabi İşlemler
- 12. Yargı Paketi: Elektronik Satış Kuralı
- Yasal Danışman, Kayyım ve Vasi Farkı
- Vesayetin Kaldırılması
- Vasi Tayini Yargıtay Kararları
- Sıkça Sorulan Sorular
Vasi Tayini ve Kısıtlama Nedir?
Kısıtlama, ergin bir kişinin fiil ehliyetinin mahkeme kararıyla sınırlandırılmasıdır. Kısıtlanan kişi adına hukuki işlemleri mahkemece atanan vasi yapar.
Vesayet sisteminde iki makam vardır. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir. Denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir (TMK m.397). Vesayet işleri kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme gerekli araştırmayı kendiliğinden yapar.
Yasal dayanak: Vesayet 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.396-494’te düzenlenir. Taşınmaz satışına ilişkin yeni kural 7589 sayılı Kanunla değiştirilen TMK m.440 ve 444’te yer alır.
Kısıtlama Sebepleri (TMK 405-408)
| Sebep | Şart | Dayanak |
|---|---|---|
| Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı | Kişinin işlerini görememesi, sürekli bakıma muhtaç olması veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokması | TMK m.405 |
| Savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı, kötü yönetim | Kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesi | TMK m.406 |
| Hapis cezası | Kendi isteği üzerine veya toplam 5 yıl ve üzeri kesinleşmiş cezada gerektiğinde | TMK m.407 |
| Kendi isteği | Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini görememe | TMK m.408 |
Hükümlüler için kural değişti: Eskiden bir yıl veya daha uzun hapis cezası alan kişi kendiliğinden kısıtlanıyordu. Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra 7499 sayılı Kanunla bu kural değiştirildi. Artık kısıtlama kural olarak hükümlünün isteğine bağlıdır.
Yargıtay, yalnızca alkol kullanmanın veya tek bir taşınmazın satılmasının kısıtlama için yeterli olmadığını kabul etmektedir. Savurganlık ve kötü yönetimin somut delillerle ispatlanması gerekir.
Vasi Tayini Davası Nasıl Açılır?
| Konu | Kural |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Sulh hukuk mahkemesi (vesayet makamı) |
| Yetkili mahkeme | Kısıtlanması istenen kişinin yerleşim yeri |
| Hükümlüde yetki | Ceza infaz kurumunun değil, önceki yerleşim yerinin mahkemesi |
| Başvuran | Yakınlar, ilgililer veya kişinin kendisi. İdari makamlar ve noterler bildirimle yükümlüdür |
| Yargılama usulü | Basit yargılama, adli tatilde de devam eder |
| Kanun yolu | İstinaf, ardından Yargıtay 2. Hukuk Dairesi |
-
Dilekçe hazırlayın
Kısıtlama sebebini ve önerdiğiniz vasiyi dilekçede belirtin.
-
Belgeleri ekleyin
Nüfus kaydı, varsa hastane raporları ve tedavi kayıtlarını ekleyin.
-
Rapor ve dinleme
Mahkeme sağlık kurulu raporu alır, gerekli hallerde kişiyi dinler.
-
Karar ve vasi ataması
Mahkeme kısıtlama kararı verir ve vasiyi atar. Karar ilan edilir.
-
İtiraz süresi
Vasi atanmasına itiraz ve vasilikten kaçınma için 10 günlük süre vardır.
Ergin olmayan çocukların temsili ise velayet kurumuyla sağlanır. Bu konuyu velayetin belirlenmesi yazımızda anlattık.
Sağlık Kurulu Raporu ve Kişinin Dinlenmesi
Akıl Hastalığında Rapor
TMK m.405’e dayalı kısıtlama ancak resmî sağlık kurulu raporuyla yapılabilir.
Diğer Hallerde Dinleme
Savurganlık, hapis cezası ve kendi isteğiyle kısıtlamada kişinin dinlenmesi zorunludur.
Gözlem İçin Yerleştirme
Rapor için kişi 20 güne kadar bir sağlık kuruluşuna yerleştirilebilir. Bu karara 10 gün içinde itiraz edilebilir.
Çelişkili Raporlar
Raporlar arasında çelişki varsa Adli Tıp Kurumundan rapor alınması gerekir.
Yargıtay, kişi dinlenmeden ve isteği sorulmadan verilen kısıtlama kararlarını bozmaktadır. Dinleme, kişinin hukuki dinlenilme hakkının bir parçasıdır.
Vasi tayini davasında doğru kısıtlama sebebinin seçilmesi, raporun zamanında alınması ve uygun vasinin önerilmesi süreci hızlandırır. Vesayet sürecini yönetecek bir avukat için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Vasi Kim Olabilir?
- Vasi ergin ve ayırt etme gücüne sahip biri olmalıdır (TMK m.413).
- Kısıtlının eşi veya yakın hısımı öncelikli olarak atanır (TMK m.414).
- Kısıtlının ve ana babasının istekleri dikkate alınır (TMK m.415).
- Kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar, menfaati çatışanlar ve vesayet hâkimleri vasi olamaz (TMK m.418).
- Vasinin görev süresi 2 yıldır ve 2’şer yıllık sürelerle uzatılabilir.
- Noter aracılığıyla vasi atanamaz. Vasiyi yalnızca mahkeme atar.
Vasinin Görevleri ve Hesap Verme
Mal Defteri
Vasi göreve başlarken kısıtlının malvarlığının dökümünü çıkarır.
Özen Yükümlülüğü
Vasi kısıtlının kişisel ve malvarlığına ilişkin işlerini özenle yürütür.
Hesap Verme
Vasi en az yılda bir kez vesayet makamına hesap verir (TMK m.454).
Şikayet Yolu
Vasinin işlemlerine karşı vesayet makamına şikayet, kararlara karşı 10 gün içinde itiraz edilebilir.
Mahkeme İznine Tabi İşlemler
| Vesayet Makamı İzni (TMK 462) | Vesayet ve Denetim Makamı İzni (TMK 463) |
|---|---|
| Taşınmaz alımı, satımı ve rehni | Evlat edinme |
| Olağan yönetimi aşan işlemler ve yapı işleri | Vatandaşlık kazanma veya kaybetme |
| Ödünç verme ve alma, kambiyo taahhüdü | Ticari işletme devri veya tasfiyesi |
| Dava açma, sulh, tahkim ve konkordato | Mirasın kabulü veya reddi, miras sözleşmesi |
| Mirasın paylaşılması | Ölünceye kadar bakma sözleşmesi |
| Bir kuruma yerleştirme ve yerleşim yeri değişikliği | Vasi ile kısıtlı arasındaki sözleşmeler |
İzin alınmadan yapılan işlem, kısıtlının vasinin onayı olmadan yaptığı işlem gibi değerlendirilir ve onaylanmadıkça geçersizdir. Yargıtay, açılmış bir davadan feragat için de vesayet makamının izni gerektiğini kabul etmektedir.
Miras paylaşımı ve saklı pay uyuşmazlıklarını tenkis davası ve muris muvazaası yazılarımızda ele aldık.
12. Yargı Paketi: Elektronik Satış Kuralı
7589 sayılı Kanunla vasinin yaptığı satışlarda önemli bir değişiklik yapılmıştır. Değişiklik 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girmiştir.
- Vesayet makamının talimatıyla yapılan taşınır satışları, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemine entegre elektronik satış portalında yapılır.
- Taşınmaz satışları elektronik satış portalında açık artırmayla yapılır.
- İhale, vesayet makamının onamasıyla tamamlanır.
- Onama kararı ihale gününden itibaren 10 gün içinde verilir.
- Bu tarihten önce ilanı yapılmış ihaleler eski hükümlere göre sonuçlandırılır.
Yasal Danışman, Kayyım ve Vasi Farkı
| Kurum | Ne Zaman? | Etkisi |
|---|---|---|
| Vasi | Kısıtlama sebebi varsa | Kısıtlıyı temsil eder |
| Yasal danışman (TMK 429) | Kısıtlama için yeterli sebep yok ama koruma gerekiyorsa | Belirli işlemler için danışmanın onayı gerekir |
| Temsil kayyımı (TMK 426) | Yasal temsilci işlem yapamıyorsa veya menfaat çatışması varsa | Belirli bir iş için temsil |
| Yönetim kayyımı (TMK 427) | Uzun süreli yokluk veya malvarlığının yönetimsiz kalması | Malvarlığının yönetimi |
Yargıtay, savurganlık şartları oluşmadığında mahkemenin yasal danışman atanmasını değerlendirmesi gerektiğini kabul etmektedir. Uzun süre kayıp olan kişiler için ise gaiplik davası yolu gündeme gelebilir.
Vesayetin Kaldırılması
| Kısıtlama Sebebi | Kaldırma Şartı |
|---|---|
| Akıl hastalığı (TMK 405) | Resmî sağlık kurulu raporuyla iyileşmenin gösterilmesi |
| Savurganlık ve bağımlılık (TMK 406) | Kısıtlama sebebinin ortadan kalktığının ispatı |
| Hapis cezası (TMK 407) | Hapsin sona ermesiyle kendiliğinden kalkar |
| Kendi isteği (TMK 408) | Sebebin ortadan kalkması ve kişinin talebi |
Vesayetin kaldırılması da ilan edilir. Kaldırma talebinde kişinin dinlenmesi gerekir.
Vasi Tayini Yargıtay Kararları
Yargıtay 8. HD, E.2017/3030, K.2018/2528, 20.02.2018.
Kısıtlanması istenen kişi dinlenmeden ve isteği sorulmadan verilen vesayet kararının usule aykırı olduğu kabul edilerek karar bozulmuştur.
Yargıtay 8. HD, E.2018/11560, K.2019/2900, 19.03.2019.
Akıl hastalığına dayalı kısıtlamada sağlık kurulu raporunun, diğer hallerde ise kişinin dinlenmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Yargıtay 8. HD, E.2018/2324, K.2018/18554, 13.11.2018.
Kolluk araştırması ve tanık beyanlarıyla savurganlık ve kötü yönetim ispatlanamadığından talebin reddedilmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay HGK, E.2013/18-2289, K.2014/711, 30.05.2014.
Savurganlığa dayalı kısıtlama talebinde mahkemenin gerekli araştırmayı resen yapması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay HGK, E.2012/2-474, K.2012/677, 05.10.2012.
Yalnızca bir taşınmazın satılmasının kısıtlama için yeterli olmadığı kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2011/6298, K.2011/6977, 25.04.2011.
Yalnızca alkol kullanmanın kısıtlama sebebi oluşturmadığı belirtilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2010/15849, K.2011/4923, 21.03.2011.
Savurganlık şartları oluşmadığında mahkemenin TMK m.429 uyarınca yasal danışman atanmasını değerlendirmesi gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 2. HD, E.2012/1035, K.2012/20344, 05.09.2012.
Vasi atanmasında TMK m.414’teki eş ve yakın hısım önceliğine uyulması gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 5. HD, E.2021/7694, K.2021/11448, 14.10.2021.
Vasi atanması talebinde kısıtlı adayının yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinin görevli ve yetkili olduğu kabul edilmiştir.
Yargıtay 5. HD, E.2024/6163, K.2024/10388, 23.12.2024.
Hükümlü bakımından yetkinin ceza infaz kurumunun adresine göre değil, önceki yerleşim yerine göre belirleneceği belirtilmiştir.
Yargıtay 1. HD, E.2021/4328, K.2022/4214, 26.05.2022.
Kısıtlı adına açılan davadan feragat edilmesi için de vesayet makamından izin alınması gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay HGK, E.2016/503, K.2017/692, 12.04.2017.
Akıl hastalığı nedeniyle kısıtlanan kişi adına dava açılması ve kanun yoluna başvurulması için vesayet makamının izni ve vasinin icazeti gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay HGK, E.2025/522, K.2025/899, 25.12.2025.
Kısıtlının bizzat yaptığı temyiz başvurusunun geçersiz olduğu ve başvurunun vasi aracılığıyla yapılması gerektiği kabul edilmiştir.
Yargıtay 11. HD, E.2025/188, K.2025/4757, 02.07.2025.
Kısıtlanan hükümlünün kısıtlama kararından sonra imzaladığı senetle bağlı olmadığı belirtilmiştir.
Evlat edinme davası hakkında ayrıntılı bilgi için yazımızı inceleyebilirsiniz:
Sıkça Sorulan Sorular
Vasi tayini nasıl yapılır, nereye başvurulur?
Vasi tayini davası ne kadar sürer?
Vasi kimler olabilir, eş veya çocuk öncelikli mi?
Vasi kısıtlının evini satabilir mi?
Vasi tayini için sağlık kurulu raporu nereden alınır?
Kısıtlılık kararı nasıl kaldırılır?
Yaşlı anne veya babaya vasi atanır mı?
Vasi her yıl hesap verir mi?
Vasi tayini, kısıtlama davası, vasinin izin talepleri ve vesayetin kaldırılması süreçleri için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile görüşebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir. Ayrıntılar için İstanbul Aile Avukatı sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir. Yazıdaki bilgiler 16 Kasım 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata dayanır. Herhangi bir kişi veya kuruma yönelik suç isnadı içermez.