Blog
Aile Konutu Şerhi | Konulması, Kaldırılması ve Boşanmada Durumu 2026
Aile konutu şerhi; eşlerden birinin, diğer eşin açık rızası olmaksızın aile konutunu devretmesini, kira sözleşmesini feshetmesini veya konut üzerindeki hakları sınırlandırmasını engelleyen ve tapu kütüğüne işlenen açıklayıcı nitelikteki resmi bir tapu kaydıdır. Şerh; malik olmayan eş tarafından Tapu Müdürlüğü’ne idari başvuruyla koydurulabilir — mahkeme kararı gerekmez.
TMK 194 aile konutu şerhi şartları; eşlerin aile konutunu ve barınma haklarını güvence altına almanın en pratik yolunu oluşturmaktadır. İstanbul Boşanma Avukatı olarak Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; bu rehberde şerhin nasıl koydurulacağını, malik eşin rızasının neden aranmadığını, kiralık konut için TMK 194/3 bildirimini, şerhin terkini davasını ve boşanma hâlinde şerhin durumunu aktarmaktadır.
İçindekiler
- Aile Konutu ve Aile Konutu Şerhi Nedir?
- Aile Konutu Sayılabilmesi İçin Şartlar
- Şerh Nasıl Konulur? Tapu Müdürlüğüne İdari Başvuru
- Malik Eşin Rızası Şart Mıdır?
- Eşimden Habersiz Ev Satılabilir mi? Şerh Satışı Engeller mi?
- Kiralık Konutta Aile Konutu Bildirimi — TMK m. 194/3
- Aile Konutuyla İlgili Açılabilecek Davalar
- Şerhin Kaldırılması (Terkini)
- Boşanma Hâlinde Aile Konutu Şerhinin Durumu
- Haciz ve İcra Satışına Etkisi
- Yargıtay Kararlarından Örnekler
- Sıkça Sorulan Sorular
Aile Konutu ve Aile Konutu Şerhi Nedir?
Aile konutu; eşlerin evlilik birliği süresince birlikte yaşamlarını sürdürdükleri, aile hayatının merkezi olarak fiilen kullandıkları ortak yaşam alanıdır. Tapuda kimin adına kayıtlı olduğunun ya da kira sözleşmesinde kimin taraf olduğunun önemi yoktur.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2019/8865 sayılı kararında açıkça belirtildiği üzere; tapuya aile konutu şerhi konulmamış olması, konutun aile konutu niteliğini kaybettirmez. Konut; eşlerin fiilen birlikte yaşadığı aile yaşamının merkeziyse şerh olmaksızın da TMK m. 194 koruması geçerlidir. Ancak şerhin varlığı; üçüncü kişilere karşı korumanın işlerliğini güçlendirir. Tapuda şerhi gören alıcı ya da ipotek alacaklısı; bu durumu önceden bildiğini inkâr edemez.
Aile Konutu Sayılabilmesi İçin Şartlar
Aile Konutu Sayılabilmesi İçin Şartlar
- Fiilen yaşama alanı olması: Yazlık, dağ evi, yatırım amaçlı edinilmiş boş ev aile konutu sayılmaz. Eşlerin günlük yaşamını fiilen sürdürdüğü konut olması gerekir.
- Evlilik birliğinin merkezi olması: Ağırlıklı yaşamın bu adreste geçiyor olması ve sosyal ilişkilerin burada yürütülmesi aranır.
- Evlilik sürerken bu niteliği taşıması: Evlilik sona erdikten sonra konut; aile konutu niteliğini kaybeder.
- Tapu ve kira ilişkisinin önemi yoktur: Tapuda yalnızca bir eşin adına kayıtlı olması ya da kira sözleşmesinde tek eşin yer alması; diğer eşin konut üzerindeki haklarını ortadan kaldırmaz.
- Çok katlı binada yalnızca kullanılan bölüm: Yargıtay 2015/26285 kararıyla; çok katlı bir binanın yalnızca aile konutu olarak kullanılan katına şerh konulması gerektiği, tüm taşınmaza şerh konulmasının hatalı olduğu içtihat edilmiştir.
Mahkemeye Gitmeden Şerh Konulabilir mi? Tapu Müdürlüğüne İdari Başvuru
Tapu müdürlüğü idari yoldan aile konutu şerhi konulabilmektedir. Bu; rakip makalelerin çoğunun yeterince vurgulamadığı kritik bir gerçektir: Mahkemeye gitmenize gerek yoktur.
-
Tapu Müdürlüğüne BaşvurunTaşınmazın bağlı bulunduğu Tapu Müdürlüğü’ne bizzat gidilir. Malik olmayan eş tek başına başvurabilir — malik eşin bilgi sahibi olması ya da orada bulunması gerekmez.
-
Gerekli BelgelerNüfus müdürlüğünden alınacak aile nüfus kayıt örneği. Taşınmazın aile konutu olarak kullanıldığını gösteren ikametgâh belgesi (e-Devlet’ten alınabilir). Başvuruyu yapan eşin kimlik belgesi. Taşınmazın ada-parsel bilgileri veya tapu senedi.
-
Tapu Memuru DeğerlendirmesiTapu memuru; sunulan belgelerden konutun aile konutu olduğuna kanaat getirirse şerh işlenir. Belgelerin gerçeği yansıtması durumunda idari başvuru yeterlidir; mahkeme kararı aranmaz.
-
Başvuru Reddedilirseİdari başvurunun reddi ya da malik eşin engel çıkarması hâlinde; aile mahkemesine başvurularak aile konutu şerhi konulmasına karar verilmesi talep edilebilir. Aile mahkemesi; konutun niteliğini tespit ederek tapu kütüğüne şerh işlenmesine hükmedebilir.
Aile konutu şerhi başvurusu ve şerhin kaldırılması davası için İstanbul Boşanma Avukatı Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.
Aile Konutu Şerhi Koydurmak İçin Malik Olan Eşin Rızası Şart Mıdır?
Hayır. Bu; yanlış bilinen en önemli noktalardan biridir. Malik olmayan eş; tapu kaydındaki malikin (eşin) rızasını almaksızın ve eşe haber vermeksizin aile konutu şerhini koydurabilir.
TMK m. 194’ün amacı; tapuda adı geçmeyen eşi korumaktır. Eğer şerh için malikin rızası aransaydı; bu koruma mekanizması işlevsiz hâle gelirdi. Malik olan eş; konutu satmak ya da ipotek ettirmek istediğinde şerh başvurusunu engelleyebilirdi. Bu nedenle kanun koyucu; malik olmayan eşe bağımsız başvuru hakkı tanımıştır.
| İşlem | Malikin Rızası Gerekir mi? | Açıklama |
|---|---|---|
| Şerh KONULMASI (malik olmayan eş tarafından) | Hayır | Malik eşin bilgisi veya rızası aranmaz |
| Şerh KALDIRILMASI (idari yoldan) | Evet | Her iki eşin birlikte başvurusu zorunludur |
| Aile konutunun SATIŞI | Her iki eşin rızası | Açık yazılı rıza zorunludur (TMK m. 194) |
| Aile konutuna İPOTEK tesis edilmesi | Her iki eşin rızası | Diğer eşin açık rızası olmadan ipotek ve satışın iptali davası açılabilir |
| Kira sözleşmesinin FESHİ | Her iki eşin rızası | Kiracı olan eş de diğer eşin onayı olmadan feshedemez |
Eşimden Habersiz Ev Satılabilir mi? Aile Konutu Şerhi Satışı Engeller mi?
TMK m. 194; şerh olsun ya da olmasın; eşin açık rızası alınmadan yapılan aile konutu devirlerini geçersiz sayar. Şerh; bu geçersizliği üçüncü kişilere karşı görünür ve tartışmasız kılar.
Şerh Varsa
Tapuda şerhi gören alıcı; diğer eşin rızasının gerektiğini önceden bildiği kabul edilir. Rıza almadan yapılan satış; üçüncü kişi iyi niyetli olsa bile geçersizdir. Tapu iptali ve tescil davası açılabilir.
Şerh Yoksa
Konut fiilen aile konutuysa; yine de TMK m. 194 koruması devreye girer. Ancak alıcı; iyiniyetli olduğunu ve aile konutu olduğunu bilmediğini ileri sürebilir. Bu durumda ispat yükü; diğer eşte kalır.
Eşin Açık Rızası Olmadan İpotek ve Satışın İptali: Rıza alınmadan tesis edilen ipotek ya da gerçekleştirilen satış işlemi; diğer eş tarafından Aile Mahkemesi’nde tapu iptal ve tescil davası ile geçersiz kılınabilir. Yargıtay; rıza alınmadan yapılan devrin “geçersiz” — iptal edilebilir değil, baştan geçersiz — olduğunu içtihat etmektedir.
Kiralık Konutta Aile Konutu Bildirimi — TMK m. 194/3
Kiralık konutta aile konutu bildirimi TMK 194/3; çoğu kaynakta atlanmakta ya da yeterince açıklanmamaktadır.
Aile konutu bir kiralık evse; kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş (yani sözleşmede adı geçmeyen eş), aile konutu statüsünü kiraya verene bildirmek zorundadır. Bu bildirimin yapılması hâlinde; kiraya veren, diğer eşin onayı olmadan kira sözleşmesini feshedemez. Bildirim yapılmadan kira sözleşmesi fesheden kiraya verene karşı; feshin iptali davası açılabilir.
- Bildirim; kiraya verene yazılı olarak yapılmalıdır — noter aracılığıyla ya da iadeli taahhütlü mektupla yapılması ispat açısından önerilir.
- Kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş; bu bildirimden sonra kira sözleşmesinin devamını güvence altına almış olur.
- Kira sözleşmesinin tarafı olan eş; diğer eşin rızası olmadan kira sözleşmesini feshedemez ya da konutu terk edemez.
Aile Konutuyla İlgili Açılabilecek Davalar
Boşanma Davası Açılınca veya Kesinleşince Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Aile konutu şerhinin terkini kaldırılması davası ya da idari başvuru yoluyla şerhin kaldırılması; koşullara göre farklı yollar izlenmesini gerektirmektedir.
| Durum | Kaldırılma Yolu | Gerekli Belge |
|---|---|---|
| Her iki eş anlaşıyor | İdari yol — Tapu Müdürlüğüne birlikte başvuru | İki tarafın imzalı talebi + kimlikler |
| Boşanma kesinleşti | İdari yol — kesinleşmiş boşanma kararıyla tapuya başvuru | Kesinleşmiş boşanma ilamı + kimlik |
| Şerh tapu müdürlüğü kararıyla konulmuşsa, eş rıza vermiyorsa | Dava yolu — Aile Mahkemesi’nde terkin davası | Konutun aile konutu niteliğini yitirdiğini gösteren belgeler |
| Şerh Mahkeme kararıyla konulmuşsa | Dava yolu — yeni bir dava açılması zorunlu | Yargıtay 2019/3311: mahkeme kararıyla konulan şerh yalnızca davayla kaldırılır |
Dikkat: Boşanma kararı kesinleşse de şerh tapudan kendiliğinden silinmez. Malik olan eş; kesinleşmiş boşanma ilamıyla tapu müdürlüğüne başvurarak idari yoldan terkini sağlayabilir. Eğer şerh mahkeme kararıyla konulmuşsa; terkin için yeni bir dava açılması zorunludur.
Boşanma Hâlinde Aile Konutu Şerhinin Durumu
Boşanma hâlinde aile konutu şerhinin durumu; dava sürecine ve boşanmanın kesinleşmesine göre farklılık gösterir.
Boşanma Davası Sürerken
Şerh varlığını korur. Malik eş; davanın devamı sırasında diğer eşin rızası olmadan konut üzerinde tasarruf edemez. Hâkim; talep hâlinde tedbir kararıyla aile konutunun diğer eşe özgülenmesine de hükmedebilir (TMK m. 186/2).
Boşanma Kesinleşince
Evlilik sona erdiğinde konut; artık TMK m. 194 anlamında aile konutu sayılmaz. Şerh; kesinleşmiş boşanma ilamıyla idari yoldan ya da dava yoluyla tapudan kaldırılır. Boşanma kararında konutun tahsisine ilişkin hüküm varsa; bu hüküm ayrıca icra edilebilir niteliktedir.
Boşanma davasında müşterek konutun tahsisi ve eşin konuttan çıkarılması için Müşterek Konut Tahsisi rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Haciz ve İcra Satışına Etkisi
Aile konutu şerhi; icra takibi sonucu yapılan satışı engellemez. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2005/2547 sayılı kararı bu konuda nettir.
TMK m. 194; eşlerin birbirleriyle ve üçüncü kişilerle yaptığı hukuki işlemlerde (satış, bağış, ipotek) diğer eşin rızasını arar. Ancak alacaklıların icra takibi yoluyla gerçekleştireceği zorla satışı engelleyecek bir hüküm içermez. Yani eşin kişisel borcundan dolayı icra takibi başlatıldığında; aile konutu şerhi bu satışı durduramaz. Şerhin sağladığı koruma; eşin kendi iradiyle yapacağı tasarrufları kapsar.
- Borçlu eşin kişisel borcundan dolayı aile konutu haczedilebilir ve icra yoluyla satışa çıkarılabilir.
- Bu durumda diğer eşin başvurabileceği yol; olağanüstü mal rejimine geçiş (TMK m. 206) kapsamında haklı sebeple mal ayrılığına geçiş davasıdır.
- Tedbir nafakası ya da boşanma davası aşamasındaysa; tedbir kararıyla icranın durdurulması ayrıca talep edilebilir.
Yargıtay Kararlarından Örnekler
Yargıtay Kararlarından Örnekler
Sıkça Sorulan Sorular
Eşimden habersiz ev satılabilir mi? Aile konutu şerhi satışı engeller mi?
Şerh olsun ya da olmasın; eşin açık rızası alınmadan yapılan aile konutu devri TMK m. 194 kapsamında geçersizdir. Şerh varsa; tapuyu gören alıcı bu durumu önceden bildiği kabul edilir ve iyiniyet iddiasında bulunamaz. Rıza olmadan satış yapılmışsa; mağdur eş tapu iptal ve tescil davası açabilir. Şerh yoksa; konutun fiilen aile konutu olduğu ispatlanmak kaydıyla aynı koruma işler, ancak ispat yükü daha ağırdır.
Mahkemeye gitmeden, doğrudan Tapu Müdürlüğü’ne başvurarak aile konutu şerhi konulabilir mi?
Evet. Tapu müdürlüğü idari yoldan aile konutu şerhi başvurusu; aile nüfus kayıt örneği ve ikametgâh belgesiyle yapılabilir. Mahkeme kararı gerekmez. Tapu memuru belgeleri inceleyerek şerhi işler. Başvurunun reddedilmesi ya da malik eşin engel çıkarması durumunda ise aile mahkemesine başvurularak şerh konulmasına hükmedilmesi talep edilebilir.
Aile konutu şerhi koydurmak için malik olan eşin rızası şart mıdır?
Kesinlikle hayır. Malik olmayan eş; tapu kaydındaki malikin haberi olmaksızın ve onun rızasına gerek duymaksızın aile konutu şerhi başvurusunda bulunabilir. Bu; TMK m. 194’ün koruma amacının doğal bir sonucudur. Malik eşin rızası şerh konulmasında değil, şerhin kaldırılmasında aranmaktadır.
Boşanma davası açılınca veya boşanma kesinleşince aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
İki ayrı durum söz konusudur: Şerh idari yoldan (tapu müdürlüğü kararıyla) konulmuşsa; kesinleşmiş boşanma ilamıyla tapu müdürlüğüne başvurarak idari yoldan terkini sağlanabilir. Her iki eşin anlaşması hâlinde de birlikte başvuru yeterlidir. Şerh mahkeme kararıyla konulmuşsa; Yargıtay 2019/3311 kararına göre terkin için ayrı bir dava açılması zorunludur; boşanma kararı tek başına yeterli değildir.
Aile konutu şerhi yoksa eş habersiz evi satabilir mi?
Hayır. Yargıtay; TMK m. 194 korumasının şerhin varlığına bağlı olmadığını açıkça içtihat etmektedir. Konut fiilen aile yaşamının merkezi olarak kullanılıyorsa; şerh tapuya işlenmemiş olsa dahi diğer eşin rızası alınmadan yapılan satış geçersizdir. Ancak şerh; üçüncü kişilere bu durumu bildirdiğinden; iyiniyet iddiasının önüne geçer ve ispat yükünü hafifletir.
Aile konutu şerhi eşin borcundan kaynaklanan haczi engeller mi?
Hayır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2005/7234 sayılı kararında açıklandığı üzere; TMK m. 194, icra takibi sonucu gerçekleştirilen zorla satışlara uygulanmaz. Borçlu eşin kişisel borcundan dolayı aile konutu haczedilebilir ve satışa çıkarılabilir. Bu durumda diğer eşin başvurabileceği yol; TMK m. 206 kapsamında haklı sebeple mal ayrılığına geçiş davasıdır.
Kiralık evimize aile konutu şerhi koydurabilir miyim?
Kiralık konutlara tapu şerhi konulamaz; çünkü tapuda kaydedilecek bir mülk yoktur. Bunun yerine TMK m. 194/3 kapsamında; kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, aile konutu statüsünü kiraya verene yazılı olarak bildirmelidir. Bu bildirimi yapan eş; kiraya verenin diğer eşin onayı olmadan kira sözleşmesini feshini engellemiş olur.
Aile konutu şerhi konulması, şerhin kaldırılması davası ve boşanmada konut hakları için hukuki destek almak üzere Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih’te hizmet vermektedir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.