Sözleşmeler Hukuku
Sözleşmeler hukuku avukatı; bireyler, şirketler ve kurumlar arasında akdedilen sözleşmelerin hazırlanması, incelenmesi, müzakeresi ve sözleşmeden doğan uyuşmazlıkların çözümünde hukuki danışmanlık ve dava hizmeti sunan avukattır. Sözleşmeler hukuku; esas itibarıyla 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile düzenlenmekte olup sözleşmenin kurulması, hükümsüzlüğü, ifası ve sona ermesine ilişkin kuralları kapsar.
İstanbul sözleşmeler hukuku avukatı olarak Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; ticari ve bireysel sözleşmelerin hazırlanması, mevcut sözleşmelerin hukuki denetimi, haksız şartların iptali, sözleşmeye aykırılık ve tazminat davaları ile sözleşme uyarlama süreçlerinde İstanbul Fatih'ten hukuki destek sunmaktadır.
Sözleşmeler Hukuku Avukatı Ne İş Yapar?
İstanbul sözleşmeler hukuku avukatı; sözleşmenin müzakere aşamasından uyuşmazlığın çözümüne kadar tarafların haklarını güvence altına almak amacıyla hukuki destek sağlar.
Sözleşme Hazırlama
Tarafların ihtiyaçlarına özgü, hukuki açıdan sağlam ve uygulanabilir sözleşmelerin taslak halinden imzaya kadar hazırlanması.
Sözleşme İnceleme ve Revizyon
Karşı tarafça sunulan sözleşmelerin hukuki riskler, haksız şartlar ve eksiklikler açısından incelenmesi; değişiklik önerileri sunulması.
Müzakere Desteği
Sözleşme müzakerelerinde tarafı temsil etme, hukuki sınırları belirleme ve olumsuz koşullardan korunma adına strateji geliştirme.
Sözleşmeye Aykırılık Davaları
Sözleşme ihlali, borcun ifa edilmemesi veya eksik ifa hâlinde tazminat, ifaya zorlandırma veya sözleşmeden dönme davaları.
Sözleşme Uyarlaması
Aşırı ifa güçlüğü veya öngörülemeyen koşullar nedeniyle sözleşme bedelinin ya da koşullarının mahkeme kanalıyla güncellenmesi.
Haksız Şart İptali
Tüketici ya da zayıf taraf aleyhine dürüstlük kuralına aykırı biçimde dengesizlik yaratan sözleşme hükümlerinin geçersizliğinin tespiti.
Geçerli Bir Sözleşmenin Kuruluş Koşulları
Türk Borçlar Kanunu'na göre bir sözleşmenin hukuki sonuç doğurabilmesi için belirli kuruluş koşullarını taşıması gerekir. Bu koşulların eksikliği sözleşmeyi hükümsüz kılabilir ya da iptal edilebilir hâle getirebilir.
| Kuruluş Koşulu | Açıklama | Eksikliğin Sonucu |
|---|---|---|
| Tarafların Anlaşması (İcap + Kabul) | Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları | Sözleşme kurulmaz |
| Taraf Ehliyeti | Tam ehliyetli olmak; kısıtlılarda yasal temsilci onayı | İptal edilebilir ya da geçersiz sözleşme |
| Konu (Edim) | Sözleşme konusunun belirli, mümkün ve hukuka uygun olması | Kesin hükümsüzlük (butlan) |
| Şekil (Gerektiği Hâllerde) | Kanunun zorunlu kıldığı hâllerde yazılı form, noter veya tapuda resmi şekil | Şekle aykırılık hâlinde geçersizlik |
| İrade Sakatlığının Olmaması | Hata, hile, korkutma veya aşırı yararlanma olmaksızın kurulan irade | İptal hakkı doğar (1 yıl içinde kullanılmalı) |
| Emredici Kurallara Uygunluk | Sözleşmenin kanun, ahlak ve kamu düzenine aykırı olmaması | Kesin hükümsüzlük (butlan) |
Başlıca Sözleşme Türleri
Sözleşmeler; tarafların sıfatına, konusuna ve hukuki niteliğine göre farklı kurallara tabidir. Aşağıda büromuzun sıklıkla hazırlayıp incelediği sözleşme türleri yer almaktadır.
Taşınır ve taşınmaz mal satışları, devir koşulları, teslim yükümlülüğü, ayıp garantisi ve bedel düzenlemesi.
Konut, işyeri ve taşınmaz kiraları; kira bedeli artışı, depozito, tahliye koşulları ve yan giderler.
İş görme edimi içeren sözleşmelerde sonucun taahhüdü, ayıplı iş, gecikme ve iş bedeli uyuşmazlıkları.
Şirket ortaklığına giriş-çıkış, hisse devri koşulları, rekabet yasağı ve kâr payı düzenlemeleri.
Ticari sır, know-how ve özel bilgilerin korunması; ihlal hâlinde tazminat ve cezai şart hükümleri.
Lisans hakları, bölge kısıtlamaları, devir yasağı, yenileme koşulları ve sözleşmenin sona ermesi.
Kat karşılığı inşaat, müteahhit edimi, teslim tarihi, ayıplı yapı ve tazminat hükümleri.
Asıl sözleşmenin kurulmasını taahhüt eden ön sözleşmeler; cayma tazminatı ve pişmanlık parası düzenlemeleri.
Sözleşmeye Aykırılık ve Sonuçları
Sözleşmeye aykırılık; borçlunun edimini hiç yerine getirmemesi, geç yerine getirmesi veya eksik/ayıplı biçimde ifa etmesi hâlinde gündeme gelir. TBK bu durumlar için alacaklıya farklı seçimlik haklar tanımıştır.
| Aykırılık Türü | Alacaklının Seçimlik Hakları | Ek Tazminat Hakkı |
|---|---|---|
| Borcun Hiç İfa Edilmemesi | İfaya zorlandırma davası veya sözleşmeden dönme | Evet — tüm zararlar için |
| Gecikmeli İfa (Temerrüt) | Aynen ifa + gecikme tazminatı; ya da sözleşmeden dönme | Evet — gecikme zararı |
| Eksik / Ayıplı İfa | Onarım, yenisiyle değişim, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme | Evet — ayıptan doğan zarar |
| Örtülü Sözleşme İhlali | Güven zararının tazmini | Evet — culpa in contrahendo |
Cezai Şart: Sözleşmeye dahil edilen cezai şart hükmü, ihlal hâlinde alacaklının zararını ispat yükümlülüğünü ortadan kaldırır. Ancak mahkeme; cezai şartın aşırı yüksek olduğunu tespit ederse miktarı hakkaniyete uygun biçimde indirebilir. Cezai şartın sözleşmeye nasıl ekleneceği ve sınırları hukuki danışmanlık gerektiren önemli bir konudur.
Sözleşme Uyarlaması (Aşırı İfa Güçlüğü)
TBK Madde 138 kapsamında sözleşme uyarlaması; sözleşmenin kurulmasından sonra ortaya çıkan ve öngörülemeyen olağanüstü koşulların edimin ifasını aşırı derecede güçleştirmesi ya da imkânsız kılması hâlinde talep edilebilir.
Uyarlama Davasının Koşulları
Sözleşme kurulduktan sonra ortaya çıkan, öngörülemeyen ve tarafların üstlenmesi beklenmeyen olağanüstü bir durum bulunmalıdır. Bu durum edimi aşırı ölçüde güçleştirmiş ve borçlu borcunu henüz ifa etmemiş ya da ifayı çekilmez hâlde yaparken haklarını saklı tutmuş olmalıdır.
Olası Sonuçlar
Mahkeme; sözleşme koşullarını değiştirilmiş koşullara göre uyarlar ya da uyarlama mümkün değilse sözleşmeyi sona erdirir. Kur dalgalanmaları, pandemi ve doğal afet gibi durumlar bu hükmün uygulandığı tipik örnekler arasında yer almaktadır.
Sözleşme hazırlanması, incelenmesi veya sözleşme uyuşmazlığınız için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sözleşmelerde Dikkat Edilmesi Gereken Temel Noktalar
İyi hazırlanmış bir sözleşme; ileride doğabilecek uyuşmazlıkların büyük bölümünü önler. Aşağıdaki başlıklar, sözleşme hazırlama sürecinde göz önünde bulundurulması gereken temel hukuki unsurlara ilişkindir.
- Tarafların açık tanımlanması: Ad, soyad, TC kimlik numarası veya şirket unvanı, vergi numarası ve tebligat adresi eksiksiz belirtilmelidir.
- Edimin net olarak belirlenmesi: Ne yapılacağı, nasıl yapılacağı ve ne zaman teslim edileceği belirsizliğe yer bırakmayacak şekilde tanımlanmalıdır.
- Bedel ve ödeme koşulları: Sözleşme bedeli, ödeme planı, gecikme faizi ve kur uygulaması açık biçimde yazılmalıdır.
- Cezai şart ve cayma hükümleri: İhlal hâlinde uygulanacak yaptırımlar sözleşmede açıkça yer almalıdır.
- Sözleşmenin sona ermesi koşulları: Fesih, süre dolumu ve haklı nedenle sona erme halleri net biçimde düzenlenmelidir.
- Uyuşmazlık çözüm yeri: Yetkili mahkeme, tahkim veya arabuluculuk gibi çözüm yolları sözleşmede belirlenmeli; aksi hâlde genel hükümler uygulanır.
- Mücbir sebep ve değişen koşullar: Pandemi, deprem, savaş gibi öngörülemeyen durumların sözleşmeye etkisi önceden düzenlenmelidir.
- Şekil zorunluluğu: Gayrimenkul satışı, kira, kat karşılığı inşaat gibi belirli sözleşme türleri için kanun resmi şekil öngörmektedir.
Hükümsüz Sözleşmeler: Butlan ve İptal Edilebilirlik
Türk Borçlar Kanunu; sözleşmenin tam anlamıyla geçersiz olduğu butlan hâllerini ve sadece etkilenen tarafın talep etmesi hâlinde geçersiz hâle gelebileceği iptal edilebilirlik durumlarını birbirinden ayırt etmektedir.
| Geçersizlik Türü | Nedenler | Hukuki Sonuç |
|---|---|---|
| Kesin Hükümsüzlük (Butlan) | Emredici kurallara aykırılık, ahlaka/kamu düzenine aykırılık, imkânsız konu, şekil noksanlığı (zorunlu hâllerde) | Sözleşme baştan itibaren geçersizdir; hâkim re'sen gözetir; herhangi bir süre sınırı yok |
| İptal Edilebilirlik | Hata, hile, korkutma, aşırı yararlanma (gabin), ehliyetsizlik | Sözleşme mevcut ancak etkilenen tarafın 1 yıl içinde irade beyanıyla iptal edilebilir |
| Kısmi Geçersizlik | Sözleşmenin yalnızca belirli hükümleri emredici kurala aykırı | Aykırı hüküm geçersiz, geri kalanı geçerliliğini korur (bölünebilirlik ilkesi) |
Sözleşme Sürecinde Adım Adım Hukuki Danışmanlık
-
İhtiyaç ve Risk Analizi Sözleşmenin amacı, tarafların beklentileri ve olası riskler değerlendirilerek hukuki strateji belirlenir. Bu aşamada hangi tür sözleşmenin tercih edileceği ve zorunlu şekil koşullarına uyulması gerekip gerekmediği de netleştirilir.
-
Taslak Hazırlama veya İnceleme Sıfırdan sözleşme hazırlanması ya da karşı tarafça sunulan taslağın haksız şartlar, eksiklikler ve hukuki riskler açısından detaylı biçimde incelenmesi.
-
Müzakere ve Revizyon Olumsuz koşulların değiştirilmesi, dengesiz hükümlerin düzenlenmesi ve tarafın çıkarlarını koruyan nihai metnin oluşturulması için müzakerelere hukuki destek sağlanır.
-
İmza ve Resmiyet Kanunun öngördüğü hâllerde noter onayı, tapu sicili veya diğer resmiyet şartlarının yerine getirilmesi sağlanır. Sözleşme nüshaları usulüne uygun saklanır.
-
Uyuşmazlık Çözümü Sözleşmeden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuk, tahkim veya mahkeme yoluyla hakkın korunması; icra takibi dahil alacağın tahsil edilmesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Sözlü sözleşme geçerli midir?
Türk hukukunda kural olarak sözleşmeler şekle tabi değildir; sözlü anlaşmalar da geçerlidir. Ancak kanun tarafından yazılı şekil, resmi senet veya noter onayı zorunlu tutulan sözleşmelerde bu koşullara uyulmaması geçersizliğe yol açar. Gayrimenkul satışı, kat karşılığı inşaat ve kefalet sözleşmeleri bunların başında gelir. Sözlü sözleşmelerde ispat güçlüğü de göz önünde bulundurulmalıdır.
Sözleşmeden nasıl dönebilirim?
Sözleşmeden dönme; karşı tarafın edimini hiç ya da gereği gibi yerine getirmemesi, borcun ifasının imkânsız hâle gelmesi veya cayma hakkının saklı tutulduğu hâllerde mümkündür. Dönme beyanının karşı tarafa iletilmesi gerekir; taraflar eski hâle iade yükümlülüğü altına girer. Sözleşmeden dönme hakkının usulüne uygun kullanılması için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Karşı taraf sözleşmeyi ihlal etti, ne yapabilirim?
Sözleşme ihlali hâlinde seçimlik haklarınız şunlardır: ifaya zorlandırma davası, sözleşmeden dönme ve tazminat talebi. Bu haklardan hangisinin kullanılacağı; ihlalin niteliğine, sözleşmenin konusuna ve pratikte elde edilmek istenen sonuca göre belirlenir. Önce karşı tarafa yazılı ihtarname gönderilmesi hem ihbarname koşulunu yerine getirir hem de dava öncesi delil oluşturur.
Sözleşmedeki cezai şart geçerli midir?
Cezai şart kural olarak geçerlidir ve ihlal hâlinde uygulanır. Ancak TBK'ya göre cezai şart miktarının aşırı yüksek olduğu tespit edilirse hâkim bunu hakkaniyete uygun şekilde indirebilir. Cezai şartın ifa yerine mi yoksa ifayla birlikte mi talep edileceği, bu yönde sözleşmeye hüküm eklenmesine bağlıdır.
Dövizle yapılan sözleşmelerde kur riski nasıl yönetilir?
Türkiye'de kur kısıtlamalarına ilişkin düzenlemeler değişkenlik göstermektedir; belirli sözleşme türlerinde döviz cinsinden bedel belirlenmesine sınırlama getirilmiştir. Sözleşmede kur uyarlaması, kur bandı veya TBK 138 kapsamında uyarlama hükmü eklenmesi, aşırı kur dalgalanmalarına karşı koruyucu bir mekanizma işlevi görür. Güncel düzenleme durumu için hukuki danışmanlık alınması önerilir.
Sözleşme imzalamadan önce avukattan hukuki inceleme yaptırmak gerekir mi?
Yasal bir zorunluluk olmamakla birlikte; özellikle yüksek bedelli, uzun süreli veya karmaşık hükümler içeren sözleşmelerde imza öncesi hukuki inceleme yaptırmak kritik önem taşır. İmzalanmış bir sözleşmedeki olumsuz koşulları sonradan değiştirmek çok daha güçtür. Sözleşme incelemesi, hem haksız şartların tespitine hem de müzakere gücü elde etmeye yardımcı olur.
Yurt dışıyla yapılan sözleşmelerde hangi ülkenin hukuku geçerlidir?
Uluslararası sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve yetkili mahkeme taraflarca serbestçe belirlenebilir. Seçim yapılmamışsa Türk Milletlerarası Özel Hukuku (MÖHUK) kapsamında uygulanacak hukuk belirlenir. Uluslararası ticari sözleşmelerde tahkim şartı sıkça tercih edilen bir uyuşmazlık çözüm yoludur.
İmzaladığım sözleşme haksız şartlar içeriyor, ne yapabilirim?
Tüketici işlemi niteliğindeki sözleşmelerde tüketici aleyhine tek taraflı düzenlenen haksız şartlar 6502 sayılı Kanun kapsamında geçersizdir. Ticari sözleşmelerde ise haksız şartın kesin hükümsüzlük ya da iptal edilebilirlik kapsamına girip girmediği somut koşullara göre belirlenir. Hukuki değerlendirme için avukata danışılması önerilir.
Sözleşme hazırlama, inceleme veya sözleşme uyuşmazlığınız için Av. Fatma Betül Türkanoğlu ile iletişime geçebilirsiniz. Büromuz İstanbul Fatih'te hizmet vermektedir.
Büromuzun sözleşmeler hukuku alanındaki tüm hizmetleri için Sözleşmeler Hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sözleşmeler Hukuku SayfasıDiğer Hizmet Alanlarımız
Türkanoğlu Hukuk ve Danışmanlık Bürosu; sözleşmeler hukukunun yanı sıra aile hukuku alanında da hizmet vermektedir. Boşanma, velayet ve nafaka süreçleri için İstanbul boşanma avukatı olarak müvekkillerine hukuki destek sunmaktadır.
Anlaşmalı veya çekişmeli boşanma ve aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda İstanbul boşanma avukatı hizmetleri için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki değerlendirme için avukata danışmanız önerilir.